12. ነቲ ክሳራ (ጉድኣት) መን እዩ ዝጾሮ፧

ነቲ ‘ብሕታዊ ክሳራ በጺሑኒ’ ዝብል ሓሳብ፡ ንምሉእ ዝተረፈ ህይወት ሰብ ክቐርጾ ይኽእል እዩ። ነዚ ድማ ብገሊኦም ኣዝዮም ከበድቲ ዝኾኑ ኣብነታት ክገልጾ እፈቱ።

ኩነት 9

ኣብ ወጻኢ ሃገር ሓንቲ ዕድሚኣ ኣብ መጀመርታ 20ታት ዝኾነ ጓል ኣጋጢማትኒ። ንሳ ንሓሙሽተ ዓመታት ዝኣክል ብጽኑዕ ጭንቀት ትሳቐ ነይራ፡ ደጋጊማ ድማ ነፍሰ-ቅትለት ናይ ምፍጻም ሓሳባት ይመጻ ነይሩ። ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ፡ ናይ ነፍሰ-ቅትለት ሓሳባት ካብቲ ‘ኣነ ኣምላኽ እየ’ ዝብል ጌጋ መንነት እዩ ዝምንጭው። እንታይ እዩ ደኣ ተፈጺሙ፧ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት፡ ሓደ ናይ ንእስነት መሓዛኣ ዝነበረ ወዲ (ሽዑ ገና ጓል ዝነበረት) ደዊሉ ናብ ከተማ ሻሂ ክሰትዩ ዓደማ። ነቶም ወለዳ ‘ምሳይ ክወስዳዶ፧’ ኢሉ ፍቓድ ሓቲቱ ነይሩ እዩ። እቲ ሰብኣይ ብመኪና መጺኡ ወሰዳ፤ ግናኸ ኣብታ መኪና ካልኦት ሰለስተ ሰብኡት እውን ነበሩ። ኣብ መገዲ ደው ኣቢሎም ድማ ነታ ጓል ዓመጽዋ፡ ዳርጋ ክሳብ ሞት እውን ቀጥቀጥዋ። ካብቲ ናይ ሞት ፍርሒ ተላዒላ ብመከራ ኣምሊጣ ናብታ ዝቐረበት ዓዲ ሓገዝ ሓተተት። እቲ ‘ክሕግዘኪ እየ’ ኢሉ ዝወሰዳ ሰብኣይ ግን እንደገና ንኽዓምጻ ጥራይ እዩ ናብ መኪናኡ ኣእትይዋ፤ ንሳልሳይ ግዜ ድማ ቀጥቂጡ ዳርጋ ክትመውት ገደፋ።

እዛ ጓል እዚኣ ክልተ ዘስካሕክሕ ፍጻሜታት ብተኸታታሊ ኣሕሊፋ። እቶም ሰብኡት ዝገበርዎ ግፍዒ ‘በደል’ ድዩ፧ 100% በደል እዩ። ግናኸ፡ ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት መንፈሳዊ ስቓያ ክንድዚ ክብርትዕ ዝገበረ ጠንቂ እንታይ እዩ፧ እቲ ፍጻሜ ባዕሉ ድዩ ወይስ እቲ ንሳ ነቲ ፍጻሜ ዝተረድኣትሉ መገዲ፧

እቲ ንሕና ክንቆጻጸሮ ዘይንኽእል በሰላ ድዩ ህይወትና ዘኽብደልና፧ ወይስ እቲ ብዛዕባ እቲ በሰላ እንሓስቦ ሓሳብ፧ ዘገርም እዩ፡ ኣብ ብዙሓት ግዳያት ዓመጽ፡ ካብ ወጻኢ ንዝጥምት ሰብ ክርዳእ ዘይክእል ኣተሓሳስባ ይርአ እዩ። እታ መንእሰይ ጓል፡ እዚ ኩሉ ሕማቕ ነገር ስለ ዝበጽሓ ‘ናይ ሕልና ወቐሳ’ ይስምዓ ነይሩ። ኣነ ድማ ‘ንስኺ እኮ ንኽትዕመጺ ኣይኮንክን ናብታ መኪና ደይብኪ’ ኢለ ተቓወምክዋ። ንሳ ግን ‘ኣይፋልን፡ ክከላኸሎ (ከቋርጾ) እኽእል ነይረ!’ ኢላ መለሰትለይ። እቲ ‘ክከላኸሎ ምኸኣልኩ ነይረ’ ዝብል ናይ ሕልና ወቐሳኣ፡ ካብቲ ‘ኣነ ኣምላኽ እየ’ ወይ ድማ ‘ኣነ ንዝመጽእ ነገር ኣቐዲመ እፈልጥ እየ’ ካብ ዝብል ሓሳብ ዝመጸ እዩ። ግናኸ ኣብ መጻኢ እንታይ ክኸውን ከም ዝኽእል ዝፈልጥ ሰብ የለን። ንሳ ግን ‘ጌጋ ነገር ስለ ዝገበርኩ እየ ተዓሚጸ’ ኢላ ብጽኑዕ ትኣምን ነይራ።

እዚ ኣብነት እዚ ነቲ ዘስካሕክሕ ናይ ደቂ ሰብ ናይ ስሕተት ኣተሓሳስባ መስርሕ የርእየና። ሕሙማት ‘ኣነ እየ ሓቂ’ ኢሎም ብጽኑዕ ምስ ዝኣምኑ፡ እቲ ስሕተቶም ከተርእዮም ኣዝዩ ከቢድ እዩ። ይኹን እምበር፡ ዕድል ኮይኑ ነቲ ስሕተቶም ዘቃልዑ ጽቡቕ መርትዖታት ኣለዉ። ስለዚ ነታ ጓል ከምዚ ኢለ ሓተትክዋ፦ ‘እዚ ንርእስኺ በደለኛ እትገብርሉ ሓሳብ፡ ኣብ ውሽጥኺ እንታይ ይፈጥር ኣሎ፧’ መልሳ ድማ ‘እዚ ሓሳብ እዚ ጽቡቕ ስምዒት ኣይህበንን እዩ’ ዝብል ነበረ።

ኣብዚ ነጥቢ እዚ እታ ጓል ብርግጽ ሓቂ ነበራ። እስኪ ንስኹም እውን ኣብ ርእስኹም መርምርዎ፡ ‘ናይ ገበን ስምዒት’ ክህልወኩም ከሎ እንታይ ይስምዓኩም፧ ኣካላትኩም ብኡንብኡ ምላሽ ብምሃብ፡ እዚ ሓሳብ እዚ ‘ናጻ ዘይኮነን ሓሶትን’ ምዃኑ ይሕብረኩም። እዚ እቲ ቀዳማይ መረጋገጺ እዩ ነይሩ፤ እታ ጓል ነቲ ፍጻሜ ብጌጋ መገዲ ትትርጉሞ ከም ዘላ። እቲ ካልኣይ መረጋገጺ ድማ እቲ ዘለዋ ጽኑዕ ጭንቀት እዩ። ስቓያ፡ እቲ ንሳ እትህቦ ዘላ መገምገሚ (ትርጉም) ጌጋ ምዃኑ የረጋግጽ።

እቲ ግዳይ ብዛዕባ እቲ ዝተፈጸመ ገበን ምንም ተሓትነት የብሉን። ይኹን እምበር፡ ነቲ ዝተፈጸመሉ ግፍዒ ንርእሱ ንምጥፋእ (ንኸዕንወሉ) ክጥቀመሉ የብሉን። ነዚ ንምግባር ድማ ነቲ ጸገሙ መፍትሒ ክረክብ ኣለዎ።

ኩነት 10

ሓንቲ ብዕድመ ዝደፍኣ ሕመምተኛ ንዳርጋ ክልተ ዓመት ዝኣክል ብርቱዕ ምስዓል ነበረን። እቲ ምስዓል ብዝኾነ ዓይነት መድሃኒት ይኹን ብትንፋስ ክጠፍእ ኣይከኣለን። ገና ኣብቲ መጸበዪ ክፍሊ ከላ እኳ እቲ ምስዓላ ንዓይ ብንጹር ይስምዓኒ ነበረ። ብተወሳኺ ድማ፡ ን20 ዓመት ዝኣክል ናይ መዓንጣ መንሽሮ ሕማም ነበራ፤ እዚ ድማ ካብ ዝሓለፈ 10 ዓመት ጀሚሩ ናብ ምቁጽጻር ሽንቲ ምስኣን መሪሕዋ ነበረ። እታ ሕመምተኛ በብ-30 ደቒቕ ሽንታ ከተፍስስ ነበራ። እቲ ምስዓልን ምቁጽጻር ሽንቲ ምስኣንን ተደሚሩ ኣዝዩ የጨንቓ ነበረ፤ ብተኸታታሊ ዝተገብረ መጥባሕቲ እውን መፍትሒ ክርከበሉ ኣይከኣለን።

ታሪኽ እዛ ሕመምተኛ ከምዚ ነበረ፦ ኣዲኣ ፈጺማ ኣመስጊናታ ወይ ንኢዳታ ኣይትፈልጥን። ኣዲኣ ኣብ ግዜ ንእስነታ ንጥቕማ ጥራይ ትጥቀመላ ነበረት፡ ካብኣ ድማ ንኣሕዋታ ተቐድም ነበረት። ኣዲኣ ቅድሚ 20 ዓመት እያ ዓሪፋ። ስለዚ ነቲ ዝጐደላ ፍቕርን ምስጋናን ንምትካእ ዝኾነ ዕድል ኣይነበራን። ሕጂ ዕድሚኣ ናብ 80 ይጽጋዕ እኳ እንተሃለወ፡ ኣዲኣ ብዘይምምስጋና ገና ትሳቐ ነበረት። ንኣዲኣ ከም ሓንቲ ‘ባዓልቲ ዕዳ’ ገይራ ኣብ ዝርዝር ስም ኣስፊራታ ነበረት።

ጥዕና ክትረክብ እንታይ የድልያ፧ ኣዲኣ ምስጋና ‘ዕዳ’ ከም ዘይብላ፡ እቲ ሓሳብ ስሕተት ምዃኑ ከተለልዮ ነበራ። እዚ ንፈለማ እዋን ክስማዕ ከሎ ኣዝዩ ተሪር ክመስል ይኽእል እዩ፤ ግናኸ ኣዲኣ ብግድን ክተመስግና ኣለዋ እንተ ኢላ፡ ንሳ ካብ ፍጡር ንላዕሊ — ማለት ‘ኣምላኽ’ — ክትከውን ነበራ። ብዛዕባ ኣሰራርሓ ወዲ ሰብን ሕጊ ተፈጥሮን ኣብ ዝሃብክዋ ምኽሪ ከምዚ ኢለ ገለጽኩላ፦ ‘ክትሓውዪ እንተ ደሊኺ፡ ንኣዴኺ ክተፍቅርያን ካብቲ ዕዳ (ቂምታ) ናጻ ክትለቅያን የድልየኪ። እቲ ኣዴኺ ንጥቕማ ጥራይ ተጠቒማትኪ ዝብል ሓሳብ ከቢድ ጾር እዩ፤ ኣካላትኪ ድማ ነዚ ብንጹር የረጋግጾ ኣሎ።

እታ ሕመምተኛ እምነት ዘለዋ ሰብ ስለ ዝነበረት፡ ነቲ ብዛዕባ ኣዲኣ ዘለዋ ኣረኣእያ ንኽትቅይሮን ንኸተፍቅራን ሓገዝ ኣምላኽ ክትልምን መኸርክዋ። ድሕሪ ሰለስተ ሰሙን እታ ሕመምተኛ እንደገና ናብ ስራሕ ቦታይ መጸት። ኣብ መጸበዪ ክፍሊ ንነዊሕ እዋን እኳ እንተተቐመጠት፡ ዝኾነ ድምጺ ምስዓል ኣይሰማዕኩን። ናብ ክፍሊ ሕክምና ምስ ኣተወት፡ ብሓጐስ ገጻ በሪሁ ከምዚ በለት፦ ‘ካብቲ ዝሓለፈ ዝመጻእኩሉ ግዜ ጀሚሩ ምስዓል ኣቋሪጸ ኣለኹ፡ ሽንተይ እውን ብትኽክል እቆጻጸሮ ኣለኹ።’ ንሳ ኣብ ናይ ምሸት ጸሎታ ነቲ ንኣዲኣ ፍቕሪ ንምሃብ ዘለዋ ድሌት ንኣምላኽ ገሊጻቶ፤ ብኡንብኡ ድማ ሓወየት።

ኣብ ኣካላትና ንዝፍጠር ዝኾነ ነገር ተሓታቲ መንፈስና እዩ። መንፈስና፡ ካልኦት ሰባት ንዘድልየኒ ነገር ‘ዕዳ’ ኣለዎም ኢሉ ክሓስብ ከሎ፡ ኣብ ኣካላትና ጸገም ይፈጥር።

ኩነት 11

ሓንቲ ዕድሚኣ ኣስታት 60 ዓመት ዝኾነ ሕመምተኛ፡ ኣዝዩ ዝማዕበለ ናይ መንሽሮ ሕማም ነበራ። ታሪኽ ህይወታ ብጣዕሚ ዘሕዝን እዩ ነይሩ። ጓል ሰለስተ ዓመት ከላ፡ ኣዲኣ ‘ውላደይ ኣይኮነትን’ ኢላ ክሒዳታን ንኻልእ ሂባታን። ጓል 13 ዓመት ከላ ድማ፡ ብሓው መሓዛኣ ተዓሚጻ። ጸኒሓ ድማ፡ ከይፈለጠት ንሓደ ንህጻናት ጾታዊ ዓመጽ ዝፍጽም ሰብኣይ ተመርዓወት፤ ንሱ ድማ ነቶም ናይ ሓባር ደቆም ዓሚጽዎም። ነዚ ነገር እዚ ምስ ፈለጠት ተፋትሐት፤ ግናኸ እቲ ዝበጽሐ ጉድኣት ከም ‘ብሕታዊ ክሳራ’ ኮይኑ ኣብ ኣተሓሳስባኣ ተቐሪጹ ተረፈ። ድሕሪቲ ፍትሕ፡ ሾሞንተ ዓመት ጸኒሓ እያ ብሕማም ተታሒዛ።

እስኪ ኣብ ቦታ እዛ ሰበይቲ ንኹን። ብተኸታታሊ ዓቢ ግፍዒ ተፈጺምዋ እዩ። ገና ካብ ንእስነታ እዩ ጀሚሩ። እሞ እቶም ግፍዒ ዝፈጸሙላ ሰባት፡ ነቲ በደሎም (ዕዳኦም) ክኸፍልዎ (ከመዓራርይዎ) ይኽእሉ ድዮም፧ ኣይፋልን፡ እቲ ዝበጽሐ ግፍዒ ከም ብሓድሽ ክዕረ ወይ ክመዓራረ ኣይክእልን እዩ። እቲ ናታ ናይ ፍትሒ ስምዒት ግን ‘ፍትሒ’ ይሓትት ኣሎ። ነዚ ናይ ፍትሒ ባህጊ እዚ ድማ ደው ከተብሎ ኣይከኣለትን። ስለዚ፡ ነቲ ናይ ፍትሒ ባህጊ ከተርውዮ ብዘይምኽኣላ፡ ንርእሳ ተጥፍእ (ተዕኑ) ኣላ።

ሕርቃን ይኹን ቃንዛ፡ ትሕዝቶ እቲ ሓሳብ ዝኾነ ይኹን፡ ኩሎም ሓሳባት ወይ ካብ ‘ሓቂ’ ወይ ድማ ብዛዕባ ገዛእ ርእስኻ ካብ ዘሎ ‘ሓሶት’ እዮም ዝምንጭዉ። ኣብ መንጎ እዚኦም ዝኾነ ካልእ መገዲ ወይ ማእከላይ ቦታ የለን። እታ ጸገም ኮይና ዘላ እታ ሓንቲ ብዛዕባ ርእስና ዘላትና ‘ሓሶት’ ጥራይ እያ። እዚ ኩሉ ኣብቲ ‘ትሕተ-ቐልቢና’ ብቕልጡፍ ስለ ዝካየድ፡ ነቲ ብዛዕባ ‘ክሳራ’ ዘሎና ኣተሓሳስባ ብንቕሓት ክንሓቶን ክንምርምሮን ይግበኣና።

ስለዚ፡ ነቶም መሰረታዊ ፍልልያት ናይተን ክልተ መንነታት፡ ማለት ‘ኣነ ኣምላኽ እየ’ ከምኡ እውን ‘ኣነ ፍጡር እየ’ ዝብሉ ንመልከቶም።

መለለዪ	ኣነ ኣምላኽ እየ (ፈጣሪ)	ኣነ ፍጡር እየ (መትረብ)
ጽግዕተኛነት	ኣነ ባዕለይ ሰራሒ ናይቲ ዘድልየኒ ሓበሬታ ስለ ዝኾንኩ፡ ብመንፈስ ናጻ እየ።	መንፈሰይ ከም ‘መትረብ’ ስለ ዝዓይይ፡ ብመንፈስ ጽግዕተኛ እየ፤ እዚ ድማ ኣብ ፈጣርየይ።
ንብረት	ኣነ ኣምላኽ እንተ ኾይነ፡ ኩሉ ነገር ናተይ እዩ።	ከም ፍጡር መጠን ግን፡ ዝኾነ ነገር ናተይ ክኸውን ኣይክእልን እዩ።
ርእሰ-ምንጪ	ኣነ ኣምላኽ እንተ ኾይነ፡ ኩሉ ነገር ካብ ርእሰይ ተበጊሰ እየ ዝገብሮ።	ከም ፍጡር መጠን፡ ካብ ርእሰይ ተበጊሰ ዝገብሮ ነገር የለን። ነቲ ኣቐዲመ ዝተቐበልክዎ ነገር ጥራይ እየ ናብ ካልኦት ዘመላልስ።
ማእከል	ኣነ ኣምላኽ እንተ ኾይነ፡ ኩሉ ነገር ኣብ ዙርያይ እዩ ዝሽክርከር።	ኣነ ፍጡር እንተ ኾይነ ግን፡ ዝኾነ ነገር ኣብ ዙርያይ ኣይሽክርከርን እዩ።

ኣብ መወዳእታ ናይቲ ኣተሓሳስባ መስርሕ፡ ኩሉ ነገር ወይ ከም ‘ረብሓ’ ወይ ድማ ከም ‘ክሳራ’ ተባሂሉ እዩ ዝምደብ። ይኹን እምበር፡ ‘ብሕታዊ ክሳራ’ ንመንፈስ ወዲ ሰብ ተቐባልነት የብሉን። ስለዚ፡ እቲ ክምለስ ዘለዎ ሕቶ፦ ‘ብሕታዊ ክሳራ ብሓቂዶ ኣሎ ወይስ ምትላል (ምጥባር) እዩ፧’ ዝብል እዩ። ነቲ ኣብ ኣካላት እቲ ‘ኸሲረ እየ’ ኢሉ ዝሓስብ ሰብ ዝፈጥሮ ኣዕናዊ ጽልዋ፡ ነቲ መንፈሳዊ መዋጽኦ ምስኣንን ከምኡ እውን ነቲ ሕጊ ተፈጥሮን መሰረት ብምግባር፦ ብሕታዊ ክሳራ ከም ሓደ ‘ምትላል’ ተገሊጹ ክርአን ክርዳእን ኣለዎ።

ሓደ ሰብ ነቲ ዘጋጠሞ ግፍዒ ካብቲ ‘ናይ ፍጡርነት ኣረኣእያ’ ተበጊሱ ክትርጉሞ እንተ ዘይክኢሉ፡ ምሉእ ህይወቱ ኣብኡ ተኣሲሩ ይተርፍ፤ ብሰንኪ እዚ ድማ ሕማምን ኣካላዊ ስቓይን ክጸውር ይግደድ። ኣነ ምስ ገሊኦም ሰባት ተዛሪበ ኣለኹ፤ ንሳቶም ገና ኣብ ግዜ ንእስነቶም ገለ ዘስካሕክሕ ነገር ስለ ዘጋጠሞም፡ ድሕሪ 40፡ 50 ወይ 60 ዓመታት እውን ይሳቐዩ ኣለዉ።

ካብዚ ኣተሓሳስባ እዚ ንምምላጥ ካልእ ምርጫ የብልናን። ንኹሉ እቲ ዘጋጥመና ነገራት ክንጽብጽቦን ክንመዝኖን ኣለና። ነቲ ሓሳብ ደጋጊምና ክንሓስበሉ ግድን እዩ፤ ነዚ ‘ድሕሪ ፍጻሜ ዝመጽእ ኣተሓሳስባ’ ድማ ክንሃድመሉ፡ ክንሓብኦ ወይ ክንዘልሎ ኣይንኽእልን ኢና። ይኹን እምበር፡ ካብ ኣየናይ ኣንፈት ጌርና ከም እንሓስብ ምስ እንፈልጥ፡ ናይ ምሕሳብ ‘ናጽነት’ ይህልወና። ነቲ ብዛዕባ ገዛእ ርእስና ዘሎ ‘ሓቂ’ — ማለት ነቲ ናይ ፍጡርነት ኣረኣእያ - ዝቕበል ዝኾነ ሰብ፡ ናጻ ይኸውን፤ ከምኡ እውን ከከም ከቢድነት እቲ ሕማሙ ክሓዊ ይኽእል እዩ።