9. ርእሰ-ምፍላጥ፦ እቲ ዝኸበደን ቀዳማይን ናብ ሓቂ ዝወስድ ስጉምቲ¶

ሓደ ሰብ ክረኽቦ ዝግበኦ ኣዝዩ ወሳኒ ፍልጠት እንታይ እዩ፧ ‘ርእሰ-ምፍላጥ’ ኣይኮነን ድዩ፧ ብዛዕባ መንነትና ዘሎና ዓሚቝ ዘይፍልጠት፡ ንደቂ ሰብ ዘጋጠመ ዝዓበየ መዓት ምዃኑ እኣምን። ከመይ ገይረ እየ ዝሓስብ፧ ስምዒታተይን ውሽጣዊ ቃንዛታተይን ከመይ ኢሎም ይፍጠሩ? ንምንታይከ ከምዚ ገይረ ግብረ-መልሲ ይህብ፧

ደቂ ሰብ ንርእሶም እንተ ዝፈልጡ ነይሮም፡ ብኻልኦት ሰባት እውን ኣይምተጠበሩን (ኣይምተታለሉን) ነይሮም። ብርእሰ-ምፍላጥ ገይርና፡ ንሕና መን ምዃንና፡ እንታይ ክንገብርን ክነፍርን ከም እንኽእል፡ ከምኡ እውን እንታይ ከም ዘይከኣለና ምፈለጥና ነይርና። ግናኸ፡ ወዲ ሰብ ንርእሱ ኣይፈልጥን እዩ። ዝኾነ ቤት ትምህርቲ ይኹን ዩኒቨርሲቲ ድማ ብዛዕባ መንነትና ዘሎ ሓቂ ኣይምህሩናን እዮም።

ምስ ሕሙማተይ ብዛዕባ ናይ ህይወት ዛንታታቶም ክዛረብ ምስ ጀመርኩ፡ ሰባት ንርእሶም ብጌጋ ከም ዝግምግሙ ተዓዚበ። ካብቲ ዝነገሩኒ ዛንታታት ተበጊሰ፡ ብዛዕባ ርእሶም ዘለዎም ስእሊ ‘ጌጋ’ ምዃኑ ምርኣዩ ቀሊል ነይሩ። ሽዑ ንርእሰይ ከምዚ ኢለ ክሓትት ነይሩኒ፦ ‘ኣነኸ ንርእሰይ ከምዚ ገይረ ብጌጋ ድየ ዝርእያ ዘለኹ፧’ ንርእስና ብዘይምፍላጥና ዓቢ ስቓይ ኣሎና። ርእሰ-ምፍላጥ ጻዕርን ድኻምን ዝሓትት ይኹን እምበር፡ ሕማም ንምግላጽ (ንመርመራ) ግን እቲ ኣብ ውሽጥና ዝካየድ መስርሕ ምርዳእ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።

ናብ ርእሰ-ምፍላጥ ንምብጻሕ ‘መስቲያት’ ክንጥቀም ንኽእል ኢና። ንኣካላትና ኩላትና እንፈልጦ ናይ መነጽር መስቲያት ኣሎና። መስቲያትዶ ነቲ ክውንነት የንጸባርቖ እዩ፧ ጽቡቕ መስቲያት ነቲ ዘለኻዮ ቅርጺ ብልክዕ የርእየካ። ግናኸ ነቲ መንፈስና ዝኸውን መስቲያት እንታይ እዩ፧ ከመይ ገይረ እየኸ ኣነ ከም ሰብ መን ምዃነይ ዘስተውዕል፧

እቲ ኣገዳሲ ነገር፡ ብሓደ ‘ዘይሻራዊ’ ዝኾነ መዐቀኒ ገይረ ንርእሰይ ክፈልጥ ምኽኣለይ እዩ። እሞ ነዚ ዝኸውን እንታይ መሳርሒ ኣሎና፧

መንገዲ ርእሰ-ምፍላጥ፦

ሀ. ኣካላት፦ ብዛዕባ ኣቃውማ ሓንጎል ወዲ ሰብ፡ ብፍላይ ድማ ብዛዕባ እታ ቅርፊት ሓንጎል ተመልኪትና ኢና። በቶም ንዂሎም ናይ ኣካላትና ንኣሽቱ ክፍልታት ዘራኽቡ ነርቭታት ጌርካ፡ ኩሎም ናይ ኣካላት ንጥፈታት ብመገዲ ቀለቤት ሓንጎል ይዝወሩ። እዚ ክኸውን ዝኸኣለ ድማ ‘መንፈስ’ ስለ ዘሎና ጥራይ እዩ። መንፈስን ኣካላትን ልክዕ ከም ሓደ ተጻዋታይን ፒያኖኡን ኮይኖም እዮም ብሓባር ዝዓዩ። መንፈስ ብሓሳባትን ውሳነታትን ገይሩ ኤሌክትሪካዊ ዋሕዚ ናብ ኣካላት ይሰድድን ይቆጻጸርን። ሓደ ክፍሊ ኣካላት ኣብ ምቕባል ምርጫ ስለ ዘይብሉ፡ ሓንጎል ከም መሰጋገሪ ወይ ‘ካናል’ ኮይኑ ነቲ ዋሕዚ ኤሌክትሪክ ይቕበሎ እሞ ብኡ መሰረት ግብረ-መልሲ ይህብ፤ ማለት ልክዕ በቲ መንፈስ ዝኣዘዞ መገዲ ነቲ ኤሌክትሪካዊ ድፍኢት ናብቲ ዝግብኦ ክፍሊ ኣካላት የመላልሶ።

እቲ ቀዳማይ ኣካላዊ ግብረ-መልሲ ኣብቲ ‘ሊምቢክ ሲስተም’ እዩ ዝፍጸም። ብመገዲ ስምዒታት ኣቢሎም፡ ሆርሞናት (ኬሚካል) ኣብቲ ቀዳማይ ዑደት ኮይኖም፡ እቲ ነቲ ኤሌክትሪካዊ ድፍኢት ዝፈጠረ ሓሳብ ምስ ኣካላት ዝሰማማዕ ድዩ ነይሩ ወይስ ኣይኮነን ዝብል ሓበሬታ ይምልሱ። ስምዒታት ኩሉ ግዜ ‘ውጽኢት’ ናይ ሓሳባት እዮም። ስለዚ ስምዒታትን ሓሳባትን ጎኒ ንጎኒ ዝኸዱ ኣይኮኑን። ንኣብነት፡ ናይ ፍርሒ ሓሳብ ብዘይፍላጥ ይሕሰብ፡ ድሕሪኡ ብኤሌክትሪካዊ ድፍኢት ተሰንዩ ሆርሞናት ምስ ወጹ፡ ንኣካላት ዘጨንቕ ‘ስምዒት’ ኮይኑ ይግለጽ። በዚ ድማ ወዲ ሰብ ባዕሉ ነቲ ከም ስምዒት ዝቕበሎ ነገር ሓላፍነት ይወስድ። ስምዒታትና ኣብ መወዳእታ መስቲያት ናይቲ ዘይፍላጥ ኣተሓሳስባና እዮም።

ነታ ብርቱዕ ሕማም ርእሲ ዝነበራ ሕመምተኛ (ኩነት 5) ከም ኣብነት እንተ ወሲድና፦ እቲ ኣሉታዊ ስምዒታት ክመጽእ ዝጀመረ፡ ንሳ ነቲ ብዛዕባ ዓርካ ዝነበራ ናይ ፍቕሪ ሓሳባት ምስ ቀየረቶ እዩ። ጠንቂ ናይቲ ጸገም ድማ፡ እቲ ዓርካ እሙን ከም ዘይኮነ ዝገልጽ ኣሉታዊ ሓበሬታ እዩ ነይሩ፤ እዚ ሓበሬታ እዚ ድማ ምስቲ መንፈሳዊ ድሌታ ዝሰማማዕ ኣይነበረን። በዚ ምኽንያት እዩ ድማ እታ ሰበይቲ ናይ ተስፋ ምቁራጽ፡ ናይ መጉዳእቲ ከምኡ እውን ናይ ሕነ ምፍዳይ ሓሳባት ክትሓስብ ዝጀመረት። እቲ ሓበሬታ ካብ ዝበጽሓ ንነጀው፡ ሓሳባታ ‘ናጻ’ ምዃኑ ተሪፉ ‘እሱር’ ኮነ። ካብታ ንሳ ብግዴታ ክትሓስብ ዝጀመረትሉን ተኣሲራ ዝነበረትሉን ግዜ ጀሚራ፡ ምስ ኣካላት ዘይሰማማዕ ኤሌክትሪካዊ ድፍኢት ዝፈጥር ውሳነታት ክትወስድ ጀመረት፤ እዚ ድማ መጀመርታ ኣብቲ ‘ሊምቢክ ሲስተም’ ኣሉታዊ ስምዒት ፈጠረ። ከም ቀጻሊ ግብረ-መልሲ ድማ ድሕሪ ሓጺር ግዜ እቲ ሕማም ርእሲ ሰዓበ።

ኣካላት ብመንፈስ ስለ ዝዝወር (ዝመሓደር)፡ ንመንፈስና ፍጹም ‘መስቲያት’ እዩ። ኣካላት ‘ዘይሻራዊ’ እዩ፤ ክሕሱ እውን ኣይክእልን እዩ፤ ምኽንያቱ ንሱ ኩሉ ግዜ ነቲ ዝተኣዘዞ ወይ ኣብ ልዕሊኡ ዝተገብረ ነገር ጥራይ እዩ ዘመላልስ። ኣካላት — ከም መስቲያት መጠን — ነቲ መንፈስ ብዛዕባ ገዛእ ርእሱ ዘሎ ሓቂ ክገልጸሉ ይኽእል እዩ። መንፈስ ድማ ብመሰረቱ ብኽልተ ዓይነት ሓበሬታ ጥራይ — ማለት ብ ‘ሓቂ’ ወይ ብ ‘ሓሶት’ — ክጽሎ ስለ ዝኽእል፡ ኣካላት ነቲ መንፈስ፡ ብሓቂ ድዩ ወይስ ንሓሶት ስዒቡ ይሓስብ ከም ዘሎ የረጋግጸሉ (የመስክረሉ)። እዚ መስርሕ እዚ፡ እቲ መንፈስ ነቲ ‘ዘይፍላጥ ርእሰ-ምጥባር’ ኣለልዩ ብሓቂ ንኽትክኦ ዝሕግዝ ዓቢ ‘ዘይሻራዊ መዐቀኒ’ እዩ።

ለ. ዝተኣስረ መንፈስ፦ ወዲ ሰብ ምስ መንፈሳዊ ድሌታቱ ዝሰማማዕ ሓበሬታ ክሳብ ዝረኸበ፡ ‘ናጻ’ ኮይኑ ይነብር። ሽዑ ብኣሉታዊ መገዲ ግብረ-መልሲ ክህብ ኣየድልዮን እዩ። ትጽቢቱ ስለ ዝተማልአ፡ ምንም ጸገም የለን። ግናኸ፡ እቲ ካልእ ሰብ ነቲ ንሕና ካብኡ እንጽበዮ ነገር — ወይ ድማ ብኣረኣእያና ቅኑዕ ዝበልናዮ ነገር — ምግባር ኣብ ዘቋርጸሉ ግዜ፡ እቲ ጸገም ይጅምር።

ቆልዓ ከለኹ፡ ኣቦሓጎይ ሓደ ከልቢ ነበሮም። ሰብ እንተ ኣቆጥዒዎ፡ ጭራኡ ይነክስ እሞ ብኽቢ ይጎይይ ነበረ። ካልኦት ሰባት ጌጋ ስለ ዝገበሩ ጥራይ ንርእስኻ ምዕናው (ምጥፋእ)፡ ብርግጽ ብልሒ ዝመልኦ ተግባር ኣይኮነን። ግናኸ፡ እቲ ኣነ ዝመርመርኩዎም ኩሎም ሕሙማት ዘጋጥሞም ዘሎ መስርሕ ብልክዕ እዚ እዩ። ዋላ እኳ ኣብ ምልእቲ ዓለም ዘለዉ ደቂ ሰብ እንተ ዝፈልጥ፡ ካብዚ ሕጊ እዚ ፍሉይ ዝኸውን ሰብ ዝርከብ ኣይመስለንን።

ሕጂ ገለ ሕሙማት፡ ‘ካልእ ኣማራጺ ኣተሓሳስባ ኣሎና’ ወይ ድማ ‘ከይንሓርቕ ክንከላኸል ንኽእል ኢና’ ይብሉ ይኾኑ። ግናኸ ብሓቂዶ ክከላኸሉ ይኽእሉ እዮም፧

ኩነት 8

ሓንቲ ሕመምተኛ ድሕሪ 35 ዓመት መርዓ፡ ሰብኣያ ካብ መጀመርታ መርዓኦም ኣትሒዙ ምስ ዝተፈላለያ ኣንስትን ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታትን ክጠልማ ከም ዝጸንሐ ተረድአት። እዛ ሰበይቲ ነዚ ነገር እዚ ካብ ዝፈለጠት ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ኣቢሉ፡ ምስ ብዙሕ ናይ ጥዕና ጸገማት ናብ ስርሐይ መጸት። ሓደ ካብኡ ድማ ናይ ድቃስ ምስኣን ጸገም ነበረ። ንሳ ከምዚ ኢላ ተዘንትወለይ ነበረት፦ ‘ለይቲ ክድቅስ ኣይክእልን እየ። ሽዑ ብመኪናይ እናዘወርኩ ነቶም ከዋኽብቲ እናተዓዘብኩ፡ ከመይ ገይረ ካብዚ ኩነታት እዚ ክወጽእ ከም ዝኽእል እሓስብ።

እዛ ሰበይቲ እዚኣ ብመንፈሳ ‘ናጻ’ ድያ ወይስ ‘እስርቲ’፧ መን እዩኸ ኣሲርዋ፧ እዛ ሰበይቲ ን35 ዓመታት ምስ ሰብኣያ ሕጉስን ዜዕግብን ናብራ እያ ኣሕሊፋ። እቲ ናይ ‘ርእሰ-ዕንወት’ መስርሕ ኣብ ውሽጣ ክጅምር ዝኸኣለ፡ ነቲ ጥልመት ምስ ፈለጠት ጥራይ እዩ። ንሳ ንርእሳ እናዕነወት ምዃና ክሳብ ዘይተረድአት ግን መን ክሕግዛ ይኽእል፧ ዝኾነ ሰብ ክሕግዛ ኣይክእልን። ንሳ ‘እቲ ሰብኣያ ዝገበሮ ተግባር የዕንወኒ ኣሎ’ ኢላ እያ እትሓስብ። ግናኸ፡ እቲ ሰብኣያ ዝገበሮ ተግባር ንሳ ክሳብ እትፈልጦ ዝኾነ ጉድኣት ኣየውረደላን። በዚ ድማ፡ እቲ ንሕና ነገራት እንርእየሉን እንግምግመሉን መገዲ ጥራይ እዩ ክጎድኣና ዝኽእል ዝብል ሓቂ ንጹር ይኸውን።

ኩሎም ሕሙማተይ ‘ንርእሶም ዘዕንዉ’ ምዃኖም ምስ ተረዳእኩ፡ ‘ንምንታይ እዮም ከምዚ ኣብ ርእሶም ዝገብሩ፧’ ኢለ ንርእሰይ ሓቲተ። ብርግጽ፡ እዚ ጸገም እዚ ኣብ ርእሰይ እውን ረኺበዮ እየ። ኩሎም ደቂ ሰብ ብስርሖም ተመሳሰልቲ ስለ ዝኾኑ፡ እዚ ነገር እዚ ንኹሉ ሰብ ዝምልከት እዩ። እሞ እቲ ስሕተት ኣብ ምንታይ እዩ ዘሎ? ሰባት ኣበይ እዮም ዝታለሉ፧

እቲ ምትላል ኣብቲ ዝተቐበልካዮ ሓበሬታ ከም ‘ሓቂ’ ጌርካ ምርኣይ እዩ። እቲ ሓበሬታ ከም ‘ሓሶት’ ተፈሊጡ ክሳብ ዘይተረጋገጸ፡ ነቲ ዝተታለለ ሰብ ከም ሓቂ ኮይኑ እዩ ዝቕጽል። እቲ ስቓይ ዝፍጠር ድማ፡ እቲ ‘ሓሶት’ ከም ‘ሓቂ’ ተቐቢልካዮ ስለ ዘለኻ ጥራይ እዩ።

ሐ. እቲ መሰረታዊ ናይ ተፈጥሮ ሕጊ ‘ጠንቅን ሳዕቤንን’፦ ነቲ ናይ ርክባትና መርኣያ ንመልከት። ምስ ኣደ፡ ኣቦ፡ መጻምድቲ፡ ደቅና፡ እንስሳታት ወዘተ ርክብ ኣሎና። ስለምንታይ ኢናኸ ነዚ ርክባት እዚ እንገብሮ፧ ነዞም ሰባት እዚኦም ስለ እነፍቅሮምን ገለ ነገር ክንህቦም ስለ ዝደለናን ድዩ፧ ወይስ ካብኦም ገለ ነገር ክንረክብ — ማለት ‘ክትፍቀሩ’ — ስለ ዝደለኹም፧ ንኣብነት፡ እታ ሕማም ርእሲ ዝነበራ ሰበይቲ ንምንታይ እያ ናብቲ ዓርካ ተጸጊዓ፧ ሰብ ንምንታይ እዩ ዝምርዖ፧ ክህብ ድዩ ወይስ ክረክብ? እቲ ልሙድ መልሲ ‘ንኽልቲኡ!’ ዝብል እዩ። እዚ ግን ሓቂ ድዩ፧ በቲ ሕጊ መሰረት፡ ‘ምቕባልን’ ‘ምሃብን’ ኣብ ሓደ ግዜን ኣብ ሓደ ቦታን ክኸውን ከም ዘይክእል ርኢና ኢና። እዚ ፈጺሙ ዝከኣል ኣይኮነን። ሓደ ሰብ ብሓደ ግዜ ናብ ቅድሚትን ናብ ድሕሪትን ክስጉም ኣይክእልን እዩ።

እቲ ኣብ ውሽጢ ወዲ ሰብ ዘሎ ስሕተት ንሓደ ሓሳብ ከምዚ ኢሉ የገድዶ፦ ‘ኣነ ኣብ ፍቕሪ፡ ተግባርን ህልውናን ካልኦት ሰባት እምርኮስ እየ’። ግናኸ እዚ ብሓቂዶ ከምኡ እዩ፧ በዚ ምኽንያት ድማ ክልተ ሱር ዘለዎም ጸገማት ይፍጠሩ፦ ወይ እቶም ሰባት ንሕና ቅኑዕ እዩ ኢልና ዝገመትናዮን ካብኦም ዝተጸበናዮን ነገር ኣይገብሩን — ወይ ድማ ይገብርዎ እዮም፡ ግናኸ ብሞት ይፍለዩና እሞ ንሰኣኣን።

በቲ መብዛሕትኡ ግዜ ዘይፍላጥ ‘ናይ ጽግዕተኛነት’ ሓሳብ ገይርና፡ ምስ ኩሎም ርክብ እንፈጥረሎም ሰባት ከም ‘ከም ሰብ ዕዳ’ ንርእዮም። ርክብና ብምሃብ ኢና እንጅምር (እንተወሓደ ከምኡ ኢና ንኣምን) እምበር ብምቕባል ኣይኮነን። እዚ ግን ምስ ሕጊ ተፈጥሮ ዝጻረር እዩ። ኣብ ተፈጥሮ ኩሉ ነገር በቲ ‘ንኽትህብ መጀመርታ ውሰድ’ ዝብል መምርሒ እዩ ዝዓይይ። ወዲ ሰብ ግን መጀመርታ ይህብ እሞ ድሕሪኡ ይወስድ ወይ ይረክብ ይመስሎ። መንፈስ ወዲ ሰብ ብመሰረቱ ይጋገ ኣሎ፤ ምኽንያቱ መጀመርታ ካብ ርእሱ ዝሃበ ስለ ዝመስሎ፡ ካልኦት ሰባት ገለ ነገር ክመልሱሉ ዕዳ ከም ዘለዎም ገይሩ ይሓስብ።

በዚ ስሕተት እዚ ምኽንያት፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ‘መጀመርታ’ ይህብ እሞ ገለ ነገር ክምለሰሉ ይጽበ — ዋላ እኳ ‘ኣይጽበን እየ’ ኢሉ እንተ ሓሰበ። ካብቲ ካልእ ሰብ ዝምለስ ነገር ምስ ዘይርከብ ግን፡ በቶም እትሓስቦም ኣሉታዊ ሓሳባት ገይርካ ገለ ነገር ከም ዘይተስተኻኸለ ንጹር ይኸውን።

ብሓፈሻ፡ ንርእሰ-ምፍላጥ ዝሕግዙና ሰለስተ ነገራት ኣለዉና፦

ኣካላት፦ ብመገዲ ስምዒታት፡ ናይ ስራሕ ምዝባዕ፡ ፍርሒን ኩሉ ዓይነት ሕማማትን ገይሩ ይዛረበና።
ዝተኣስረ መንፈስ፦ መዋጽኦ ዘይብሉ ኣረኣእያን ደጋጊሞም እናተመልሱ ዕረፍቲ ዘይህቡኻ ሓሳባትን።
እቲ መሰረታዊ ሕጊ ‘ጠንቅን ሳዕቤንን’፦ እዚ ሕጊ እዚ ‘ምውሳድ (ምቕባል) ቅድሚ ምሃብ’ ከም ዝስራዕ ብግዴታ ይውስን። እቲ ውልቀ-ሰብ ጥራይ እዩ ንኹሉ ዝጠልቦ ብኣካልን ብኣእምሮን ካብ ደገ ወሲዱ፡ ማለት ኣብ ግብሪ ብምውፋር፡ ናይ ገዛእ ርእሱ ድሌታት ከዕግብ ዝኽእል። ዝኾነ ሰብ ክሰቲ፡ ክበልዕ፡ ንኻልእ ክሓስብ ኣይክእልን እዩ።