15. ውርሻን ኣተዓባብያን — ደቅና ኣብ ምንታይ እዮም ዝምርኮሱ፧

ብዙሓት ቆልዑ ብምምርማረይን ብምምካረይን ብዙሕ ነገራት ተማሂረ እየ። ስለምንታይ እዩ ካብ ኣፍንጫ ቆልዑ ንፋጥ ዘረር ዝብል፧ ስለምንታይከ እዮም ዘይፍለጥ ምንቅጥቃጥ ኣካላት ዘማዕብሉ፧

ኩነት 14

ሓንቲ ስድራቤት ምስ 10 ዓመት ዝዕድሚኣ ጓሎም ናባይ መጹ፤ እታ ጓል ንኣርባዕተ ዓመታት ዝኣክል ጎሮሮኣ ንምጽራይ ብግልጺ ትሕንፍጽ ነበረት። ‘ፖሊፕ’ “ዕብየት” ብምውጻእ ይኹን ብስነ-ኣእምሮኣዊ ሓገዝ ወይ ብኻልእ ልሙድ ዘይኮነ ሕክምናታት ክትሓዊ ኣይከኣለትን። እታ ቆልዓ ሕጂ ኣብ 3ይ ክፍሊ ነበረት፤ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክልተ ወይ ሰለስተ ደቒቕ ድማ ትሕንፍጽ ነበረት። መታዓብይታ ድማ ምሉእ ግዜ ይስሕቁላ ነበሩ።

ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ‘ናይ ጭዋዳታት ምንቅጥቃጥ’፡ እቲ ጠንቂ ሓደ ፍሉይ ‘ሕጽረት ፍቕሪ’ እዩ፤ ንሱ ድማ ሕጽረት ውሕስነት እዩ። ሓደ ቆልዓ 100% ውሕስነት የድልዮ። እዚ ውሕስነት እዚኸ ካበይ ይረኽቦ፧ ካብ ወለዱ። ምስቶም ወለዲ ዓሚቕ ዕላል ምስ ገበርኩ፡ እቲ ምሕንፋጽ ድሕሪ ሰለስተ መዓልቲ ጠፍአ። እዚ ብኸመይ ተኻእለ፧ ምኽንያቱ ሕማማትና ንሓደ ነገር ዘመልክቱ ‘ምልክታት’ ጥራይ ስለ ዝኾኑ እዩ። መንፈስ እታ ቆልዓ፡ እቲ ‘ውሕስነት ይጐድለኒ ኣሎ’ ዝብል ምልክቱ ከም ዝተሰምዐን እቲ ጸገም ከም ዝተፈትሐን ምስ ገመገመ፡ ነቲ ምሕንፋጽ ደው ኣበሎ፤ እቲ ሕማም ድማ ተዛዘመ።

ሓደ ቆልዓ ብኸመይ እዩ ዝሰርሕ፧ መጀመርታ ብዛዕባ ኣፈጣጥራኡ፦ ቆልዓ ካብ ክልተ ዋህዮታት እዩ ዝፍጠር። ሓደ ካብ ኣደ፡ ሓደ ድማ ካብ ኣቦ። እዞም ዋህዮታት እዚኦም ኣብ ‘ሻምብቆ ማህጸን’ ይራኸቡ። ብልክዕ ክንዛረብ እንተ ኾይና፡ እዚ ዝኸውን ‘ኣብ ውሽጢ’ ኣካል ኣደ ዘይኮነስ ‘ኣብ ልዕሊ’ ኣካል ኣደ እዩ። እቶም ክልተ ዋህዮታት ምስ ተዋሃሃዱ፡ ዋህዮታት ብባዕሎም ዝገብርዎ ነገር ስለ ዘየለ፡ ምስኦም ዝተኣሳሰረ ዘይርአ ‘መንፈስ’ ክህሉ ኣለዎ። እቲ ቆልዓ ፍርቂ ካብ ውርሻዊ ሓበሬታ ኣደ፡ ፍርቂ ድማ ካብ ኣቦ እዩ ዝፍጠር። እዚ ኣብ ኣካላዊ ደረጃ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ መንፈሳዊ ደረጃ እውን ይሰርሕ እዩ። መንፈስ እቲ ቆልዓ ፍርቂ ካብ መንፈስ ኣቦኡ፡ ፍርቂ ድማ ካብ መንፈስ ኣዲኡ እዩ ዝቐውም (ዝፍጠር)።

እቲ ዝተዋሃሃደ ዋህዮ ክዓብይን ክመቓቐልን ይጅምር፤ ናብ ማሕጸን ድማ ይጓዓዝ። መን እዩ ኣብ መን ዝጽጋዕ፧ ብመሰረት ሕጊ ተፈጥሮ፡ ኩሉ ግዜ እቲ ‘ገለ ነገር ዘድልዮ’ ሰብ እዩ ኣብ ካልእ ዝጽጋዕ። ስለዚ፡ እቲ ዝፍጠር ዘሎ ቆልዓ እዩ ኣብ ኣዲኡ ዝጽጋዕ። ብመንገዲ መዳሕንቲን ዕትብቲን — እዚኦም ክፋል ኣካል እቲ ቆልዓ እዮም — እቲ ቆልዓ ኣብ ማሕጸን ኣዲኡ ይጽጋዕ። እዚ ኣካላዊ መዳሕንቲ እዚ ንኬሚካላዊ መግቢ ዝምልከት እዩ። እቲ ቆልዓ 100% ኣብ ኣካል ኣዲኡ ዝተጸግዐ እዩ። ካልእ ኣካል ናይ ምምራጽ ዕድል ኣለዎዶ፧ የብሉን። እታ ኣደኸ፧ ንሳኸ ናጻ ድያ ወይስ ካብ ገለ ቦታ ክትወስድ ኣለዋ፧ ምንጪ ድሌታት ኣደ ‘ተፈጥሮ’ እዩ። ኣደ ካብ ተፈጥሮ ትበልዕ፡ እቲ ቆልዓ ድማ ካብ ኣዲኡ ይወስድ። ኣደ ኣልኮል እንተ ሰትያ፡ እቲ ቆልዓ እውን ይሰክር። ኣደ ሓንትን እንኮን ምንጪ እቲ ቆልዓ ስለ ዝኾነት፡ ንውላዳ ዝጐድእ ነገር ካብ ምውሳድ ክትጥንቀቅ ይግባእ።

መንፈሳዊ ምትእስሳር እቲ ቆልዓኸ ከመይ እዩ፧ ኣብ መንፈሳዊ ደረጃ እውን፡ ልክዕ ከምቲ ኣካላዊ፡ ምትእስሳር ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ካብ ግዜ ጥንሲ ጀሚሩ፡ መንፈስ እቲ ቆልዓ ኣብ መንፈስ ኣዲኡ ይጽጋዕ። ኣብዚ እውን ምርጫ የብሉን። ክወስድ ኣለዎ፤ ማለት ክተኣማመን ኣለዎ። ብኸምዚ ጥራይ እዩ እቲ መንፈስ ብወገኑ ‘ምሃብ’ ዝኽእል። እቲ መንፈስ ንህይወትን ዕብየትን እቲ ዕሸል ዘድልዮ ኤሌክትሪካዊ ዋሕዚ ከበራብሮን ክመርሖን ኣለዎ። መንፈስ እቲ ቆልዓ ብሓደ ‘መንፈሳዊ ዕትብቲ’ ጌሩ ካብ መንፈስ ኣዲኡ ይወስድ እሞ፡ ኣብተን ቀዳሞት ሰለስተ ኣዋርሕ ነቲ ኣካል ይሃንጾ። ድሕሪ እዚ ናይ ህንጸት ግዜ፡ እቲ ቆልዓ ይዓቢ እምበር፡ ብቕርጺ ኣይቅየርን እዩ።

መንፈስ ኣብ ኩሉ መስርሕ ዕብየት እቲ ቆልዓ ይውስን። ኣደ ብሰንኪ ‘ዘይናጻ ሓሳባት’ ዓቢ ውጥረት እንተ ኣጋጢምዋ፡ መንፈስ እቲ ቆልዓ ነቲ ኣካል ብትኽክል ኣይሃንጾን እዩ። ሽዑ ገለ ክፋላት ኣካል ወይ ናይ ደም መትኒታት ክጐድሉ ይኽእሉ እዮም። ስለዚ፡ ሓንቲ ነፍሰ-ጾር ኣደ እንታይ ክትበልዕን ክትሰትን ከም ዘለዋ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ‘እንታይ ክትሓስብ’ ከም ዘለዋ እውን ክትፈልጥ ይግበኣ። ናይታ ኣደ ሓሳባትከ መን እዩ ዝመርሖ፧ ንሳኸ እትወስደሉ ምንጪ ኣለዋዶ፧ ብርግጽ፡ ንሳ እውን ንሓደ ሰብ ክትተኣማመን ኣለዋ። ንበዓል ቤታ ድያ ትተኣማመን ወይስ ንወለዳ፧

መብዛሕትኦም ሰባት ምሉእ ህይወቶም ኣብ ኣዴታቶም ተጸጊዖም እዮም ዝነብሩ። ሓንቲ ዕድመ ዝደፍአት ሕመምተኛ ብሕርቃን ከምዚ ኢላትኒ፦ “በዓል ቤተይ ሕጂ ወዲ 70 ዓመት እዩ፡ ኣዲኡ ድማ ልዕሊ 90 ዓመት ኮይነን ኣለዋ፤ ንሱ ግን ገና ንዕአን እዩ ዝሰምዕ!” ብሰንኪ እዚ ዘይበተኽ ጥብቆ ድማ እዩ፡ ብዙሓት ሰባት ኣብ ሰዓት ሞቶም ‘ሕጂ ናብ ኣደይ እኸይድ ኣለኹ’ ዝብሉ።

እቲ ኣብ ማሕጸን ዘሎ ቆልዓኸ እንታይ ይኸውን፧ ድሕሪ 9 ኣዋርሕ ይውለድ። ካብቲ እዋን እቲ ጀሚሩ ድማ ኣብ ተወሳኺ ምንጭታት ይጽጋዕ። ምጥባው ናቱ ግዜ ኣለዎ፤ ድሕሪኡ ግን እቲ ቆልዓ ካብ ኣካል ኣዲኡ ምውሳድ የቋርጽ። ብሓፈሻ፡ ‘እቲ ምንጪ ኩሉ ግዜ ካብቲ ዝወስድ ሰብ ክዓቢ ኣለዎ’ ዝብል ሕጊ ኣሎ። ኣካል ኣደ ነቲ ቆልዓ ንምምጋብ ዓቢ ክሳብ ዝኾነ፡ ኣደ ትኣክል እያ። ድሕሪ 9 ኣዋርሕ ግን እቲ ቆልዓ ባዕሉ ክተንፍስ ይጅምር።

ኣብ መንፈሳዊ ደረጃ ዘሎ ጽግዕተኛነትከ ከመይ እዩ፧ ስለምንታይ እያ እታ ጓል ኣብ ‘ኩነት 14’ ትሕንፍጽ ነይራ፧ እቲ ጠንቂ ኣብታ ቆልዓ ድዩ ወይስ ኣብታ ኣደ፧ እታ ቆልዓ ምርጫ የብላን። በቲ ‘ናይ ጭዋዳ ትርታ’ ገይራ መንፈሳዊ ሕጽረት ከምዘለዋ ትገልጽ ኣላ። ንሳ ብመንፈስ ኣብ ኣዲኣ ዝተጸግዐት ስለዝኾነት ካብኣ ትወስድ። እዚ ጥብቆ እዚ ብሳይንሳዊ መገዲ ክረጋገጽ ይክእል እዩ። መንፈስ እኳ እንተ ዘይተራእየ፡ እቲ ዝፈጥሮ ኤሌክትሪካዊ ዋሕዚ ግን ክልካዕ ይኽእል እዩ። ናይ ኣደን ናይ ቆልዓን ዋሕዚ ሓንጎል ሓንሳብ እንተ ለኪዕናዮ፡ እቲ ቆልዓ ኣብ ኣዲኡ ዘለዎ ጽግዕተኛነት ይርአ እዩ። ኣደ ዋሕዚ ኤሌክትሪካ ምስ እትቕይር፡ እቲ ቆልዓ ድማ ብቕልጡፍ ይስዕባ እሞ ዋሕዚ ሓንጎሉ ይቕይር።¹ እዚ ምትእስሳር እዚ ርሕቀት እኳ እንተ ሃለዎ ይሰርሕ እዩ፤ ግናኸ እቲ ርሕቀት ኣዝዩ ምስ ዝዓቢ፡ እቲ ‘መንፈሳዊ ዕትብቲ’ ይቋረጽ።

እቲ ቆልዓ ነቲ ምስ ኣዲኡ ዘለዎ ‘መንፈሳዊ ዕትብቲ’ ክሳብ መዓስ እዩ ክዕቅቦ ዘለዎ፧ ሓደ ቆልዓ ምስ ተወልደ ብኡንብኡ ምሉእ ሰብ ኣይኮነን። ኣብቶም ቀዳሞት ዓመታት ንዕብየቱን ጥዕናኡን ወሳኒ ዝኾነ ነገር፡ ኩነታት ኣዲኡ ከመይ ከም ዘሎ እዩ። ስለዚ፡ ኣደን ውሉድን ኣብቶም ቀዳሞት ሸውዓተ ዓመታት ክፈላለዩ የብሎምን። ኣብ ኩሎም እንስሳታት — ብፍላይ ድማ ኣብቶም ዘጥብዉ — ኣደን እቶም ናእሽቱን ንተወሰነ ግዜ ብሓባር ይጸንሑ እዮም፤ ንኣብነት ድቢታት ንሰለስተ ዓመት ብሓባር ይጸንሑ። እቲ ‘ኣእምሮ ኣሎኒ’ ዝብል ወዲ ሰብ ጥራይ እዩ፡ ሓድሓደ ግዜ ንውላዱ ድሕሪ ሒደት ሰሙናት ኣርሒቑ ዝህቦ፤ በዚ ድማ ኣብቲ ቆልዓ እንታይ ዓይነት ጉድኣት የውርድ ከም ዘሎ ኣይፈልጥን።

ኣብ መንፈሳዊ ደረጃ፡ ሓደ ቆልዓ ካብ ግዜኡ ወጻኢ ካብ ኣዲኡ ምፍላይ፡ ልክዕ ንሓደ ዓሳ ካብ ማይ ምስ ምውጻእ ክምሰል ይኽእል እዩ። ብዙሓት ሕማማት፡ ዋላ እኳ ድሒሮም ዝመጹ እንተኾኑ፡ መበገሲኦም ካብ ግዜ ሕጻንነት እዩ። እዚ ድማ ካብ ብዙሕ ትዕዝብቲ ዝረኸብክዎ ሓቂ እዩ። ናይ ብዙሓት ሕሙማተይ ስቓይ፡ ካብቲ ድሌታት ቆልዑ ብግቡእ ዘይምርዳእ ዝመጸ ናይ ሕጻንነት ጸገም እዩ። ነተን ብዛዕባ እዚ ሓበሬታ ዘይነበረን ኣዴታት፡ ናይ ሕሊና ወቀሳ ክፈጥረለን ኣይደልይን እየ። ግናኸ፡ ነገራት ከምቲ ዘለዎም ክገልጾም እፈቱ፤ ምኽንያቱ እዚ ሓቅታት እዚ ንነፍሲ ወከፍ ሰብ ምፍላጡ ኣገዳሲ ስለ ዝኾነ።

ድሕሪኡ ግን፡ እቲ ቆልዓ ብመንፈስ ኣብ ኣዲኡ ምምርኳስ ዘቋርጸሉ ግዜ ይመጽእ። እቲ ቆልዓ ሓደ መዓልቲ ነቲ ዝወስደሉ ምንጪ ክቕይሮ ኣለዎ፤ ምኽንያቱ ኣደ ከም ምንጪ መጠን ንዕኡ እኹል ኣይኮነትን። ግናኸ እታ ኣደ ባዕላ ንመንፈሳ ዝኸውን ቅኑዕ ምንጪ፡ በዓል ቤታ ወይ ካልኦት ሰባት ከም ዘይኮኑ እንተ ዘይተረዲኣ፡ ከመይ ኢሉ ደኣ እቲ ቆልዓ ክርድኦ ይኽእል፧ እቲ ፈጣሪ ኣብ ክንዲ ሰባት ከም ምንጪ ድሌታትና ኮይኑ ክትካእ ከሎ ጥራይ እዩ፡ መንፈሳዊ ድሌታትና ብትኽክለኛ መገዲ ክማላእ ዝኽእል። እቲ ዝበለጸ መገዲ፡ ሓደ ቆልዓ ወዲ 12 ዓመት ምስ ኮነ ብመንፈስ ምስ ኣምላኽ ክተኣሳሰር ኣለዎ። ብመንፈሳዊ ደረጃ ካብ ኣምላኽ ጥራይ ክወስድ ኣለዎ እምበር፡ ኣብ ኣዲኡ ወይ ኣብ ካልኦት ሰባት ተጸጋዒ ክኸውን የብሉን። እቲ ቆልዓ ካብዚ ግዜ እዚ ጀሚሩ ምሉእ ብምሉእ ምስ ኣምላኽ እንተ ዝተኣሳሰር ነይሩ፡ ብመንፈሳዊ ሸነኽ ምሉእ ብምሉእ ባዕሉ ዝኸኣለ ምኾነ። እዚዶ ግሩም ኣይምኾነን፧ እታ ኣደ ኩሉ ነገር ብትኽክል ገይራ ኣላ ማለት እዩ፤ ነቲ ቆልዓ ድማ ብናጽነት ክትሰዶ ትኽእል።

ግናኸ ኣብ ዙርያና ክንጥምት ከለና፡ እቲ ተገላቢጦሽ እዩ ዝረአ። መብዛሕትአን ኣዴታት ንደቀን ክለቃ (ክሓድጋ) ኣይክእላን እየን። ኣዴታት መብዛሕትኡ ግዜ ኣዝየን ‘ለዋሃት’ ኣዴታት እየን። ውላደን ምስ ተመርዓወ እኳ፡ እንተ ዝከኣለን ነይሩ ኣብታ ጥቓ መደቀሲ ክፍሊ እቶም ሓደሽቲ መጻምድቲ ዘላ ንእሽቶ ክፍሊ ምኣተዋ ነይረን።

ዘገርም ነገር ኮይኑ፡ ኩሎም ሰባት ኩሉ ግዜ ሓንቲ ዓይነት ታሪኽ ከም ዘዘንትዉ ክርዳእ ክኢለ እየ። ምኽንያቱ ኩሉ ዘጋጥመና ነገራት ናብ ሓንቲ ጠንቂ እዩ ዝምለስ፦ ንሳ ድማ እታ ‘ጌጋ መንነት’ እያ። ስለዚ እቲ ቆልዓ እውን በታ ‘ኣነ ኣምላኽ እየ’ እትብል ዝተወለደላ ጌጋ መንነት እዩ ዝመላለስ። ካብ ኣዲኡ ብተወሳኺ ድማ ምስ ካልኦት ሰባት — ከም ኣቦኡ፡ ኣቦሓጎታቱን እኖሓጎታቱን፡ ኣሕዋቱን ወይ ኣዕሩኽቱን — ይተኣሳሰር። ኣብ ኩሉ ርክባቱ ድማ ሓንቲ ዕላማ ጥራይ እያ ዘላቶ፦ ንሳ ድማ ‘ምውሳድ’ እያ። ኩሉ ነገር ከም ሰፍነግ ገይሩ እዩ ዝመጽዮ። ብተመሳሳሊ ድማ፡ ‘ካልኦት ሰባት ከፍቅሩኒ ኣለዎም’ ኣብ ዝብል ስሕተት ጸኒዑ ይነብር።

እቲ ቆልዓ ፍቕሪ እዩ ዝጠልብ። ቆልዑ ብወለዶም ክፍቀሩ መሰል ከምዘለዎም ኮይኖም እዮም ዝነብሩ። ሕማማት ዝመጹ ድማ እዚ ድሌት እዚ ክማላእ ምስ ዘይክእል ወይ ጐደሎ ምስ ዝኸውን እዩ። እቲ ቆልዓ ፍቕሪ ካብ ኣዲኡን ኣቦኡን፡ ከምኡ እውን ካብ እኖሓጎኡ ወይ ካልኦት ናይ ቀረባ ሰባቱ እዩ ዝጽበ። እቲ ቆልዓ ብክርስትያናዊ ኣተዓባብያ እንተ ዓብዩ ድማ፡ ኣምላኽ እውን ይውሰኽ እሞ ካብኡ እውን ፍቕሪ ይሓትት። እዚ ካብ ካልኦት ‘ምሕታት’ ዝመጸሉ ምኽንያት፡ ንርእስኻ ከም ኣምላኽ ጌርካ ኣብቲ ዝለዓለ ቦታ ስለ ዘቐመጥካዮ እዩ። ናይ ብዙሓት ሰባት ታሪኽ ህይወት ምስ ሰማዕኩ፡ ኣብ መወዳእታ ኩሎም ብተመሳሳሊ መገዲ ከም ዝሓስቡን፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ድማ ንርእሱ ካብ ብጾቱ ዝለዓለ ገይሩ ከም ዝርእያን ተገንዚበ።

ሓንቲ ሕቶ ግን ገና ኣይተመለሰትን፦ ስለምንታይ ኢና ኩላትና ሓንቲ ዓይነት ጌጋ መንነት ዘላትና፧ ነዚ ንምብራህ ድማ ነቲ ‘ሕጊ ውርሻ’ ክንርእዮ እፈቱ። ኩሉ እቲ ዘሎና ነገር ብዘይ ጥርጥር ዝወረስናዮ እዩ። ‘ህይወት’ ካበይ መጸ፧ ኩሎም ኣብ ምድሪ ዘለዉ ሰባትከ ካበይ መጹ፧ ሓድሽ ህይወት ካብቲ ድሮ ዘሎ ህይወት ጥራይ እዩ ክመጽእ ዝኽእል። ንሕና ህይወት ስለ ዘሎና፡ ካብ ሓደ ህይወት ዘለዎ ነገር ጥራይ ኢና ክንመጽእ ንኽእል። እዚ ድማ ንወለድና፡ ንኣቦሓጎታታና ወዘተ ይሰርሕ እዩ። ኩሎም ሰባት ካበይ መጹ፧ ንሕና ሓደ ዓይነት ዓሌት ኢና፤ ሓደ ዓይነት ቅርጺ ድማ ኣሎና። ተግባራትን መሰረታዊ ድሌታትን ኩሎም ሰባት ተመሳሰልቲ እዮም። ብተወሳኺ ድማ እቲ ድሮ ዝገለጽናዮ መንፈሳዊ ሓባራዊ ነገር ኣሎና፦ ኩላትና በታ ሓንቲ ጌጋ መንነት እትብል ስሕተት ንምራሕ።

ሎሚ ኣብ ምድሪ ልዕሊ 8 ቢልዮን ሰባት ይነብሩ ኣለዉ። ንድሕሪት ናብ ወለዶታት እንተ ተመሊስና፡ እቲ መበገሲ ኣበይ ይኸውን፧

---

1. ቱርክ፡ ኢ.፣ ቩሮመን፡ ጄ.፣ ፎንከን፡ ዋይ.፣ ሌቪ፡ ጄ.፣ ቫን ደን ሂውቨል፡ ኤም. (2022)፦ ምስ ውሉድካ ምጥጣም፦ ኣብ ምርምር ዕብየት ሕጻናት፡ ናይ ወላድን-ውሉድን ኤሌክትሮ-ኤንሰፋሎግራፊ ዘለዎ ዓቕሚ። ዋይሊ። ዲቨሎፕመንታል ሳይኮባዮሎጂ፡ ፍሉይ ሕታም፡ 1-16። ↩