10. ትሕተ-ንቕሓት፦ እታ ናይ ረብሓን ክሳራን ሚዛንና

ናይቶም ሕሙማተይ ታሪኽ ክእክብ ከለኹ፡ መጀመርታ በቲ ዘለዎም ናይ ሕማም ምልክታት መሰረት ገይረ ኣብ ጉጅለታት ከፋፈልኩዎም። ነቶም ተመሳሳሊ ጸገም ዘለዎም — ንኣብነት ድምጺ እዝኒ፡ ጽርውርው ምዛር-ርእሲ ወዘተ — ከተሓሕዞም ደለኹ፤ ምኽንያቱ እቶም ዝተፈላለዩ ምልክታት ካብ ዝተፈላለዩ ጠንቂታት ዝመጹ ይመስሉኒ ስለ ዝነበሩ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ጉጅለ ሓባራዊ ዝኾነ ነጥቢ ክረክብ ደለኹ። እቶም ድምጺ እዝኒ ዘለዎም ሕሙማት እንታይ ሓባራዊ ነገር ኣለዎም፧ እቶም ጽርውርው ምዛር-ርእሲ ዝሳቀዩኸ፧ ዝሰማማዕ ነጥቢ ኣሎ ድዩ፧ እንተ ሃልዩኸ እንታይ እዩ፧ ብፍላይ ድማ እቶም ብዙሕ ዓይነት ሕማማትን ምልክታትን ዘለዎም ሕሙማት ኣዝዮም የገድሱኒ ነበሩ። ኣብ ህይወቶም እንታይ ስለ ዘጋጠመ እዩ ክንድዚ ዝኣክል ሕማማት ዝደለቡ፧

ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ህይወት እቶም ተመሳሳሊ ምልክታት ዘለዎም ሕሙማት ሓባራዊ ነገር ክረክብ ጽዒረ። ኣብ 2007 ድማ ነቲ ብዛዕባ ወዲ ሰብ ዘለኒ ፍልጠት ዘስፍሐ ነገር ረኸብኩ፦ ሓደ ሰብ ዝኾነ ይኹን ታሪኽ ይንገረኒ፡ እቲ ታሪኽ ኣሉታዊ ክሳብ ዝኾነ (ኩሉ ታሪኽ ሕማም ድማ ኣሉታዊ እዩ)፡ ኩሉ ነገር ኣብቲ ‘ብሕታዊ ክሳራ’ ዝብል ሓሳብ እዩ ዝጥምዘዝ። ሽዑ ንርእሰይ ከምዚ ኢለ ሓተትኩ፦ ‘ሓንቲ ሓሳብ ጥራይ ንኹሉ ጸገማትን ሕማማትን ወዲ ሰብ መበገሲ ክትከውን ትኽእል ድያ፧’

ነቲ ንሕማማትና ዝቕስቅስ ነገር ምሉእ ብምሉእ ተረዲአ ክሳብ ዝኣምን ቁሩብ ግዜ ወሲዱለይ እዩ። ኣብ መወዳእታ ግን፡ ህይወትና ከቢድ ዝገብሮ እቲ ‘ብሕታዊ ክሳራ’ ጥራይ ምዃኑ ንዓይ ንጹር ኮነለይ። ዝኾነ ሰብ ዝኾነ ታሪኽ ይንገረኒ፡ እቲ ታሪኽ ኣሉታዊ እንተ ኮይኑ፡ ሱሩ እቲ ናይ ክሳራ ሓሳብ እዩ። ክሳብ ሎሚ ካልእ መምርሒ ክረክብ ኣይከኣልኩን። ኣብቲ ፍተሻይ ድማ ነቲ ብዛዕባ ጠንቂ ሕማማትን ጸገማትን ወዲ ሰብ መልሲ ዝሃበኒ ‘ትሕተ ቐልቢ’ ረኸብክዎ።

ነቲ ናይ ክሳራ ሓሳብ ብግቡእ ክንርድኦ እንተ ዄንና፡ ነቲ ናይ መንፈስና ‘ናይ ስራሕ ማእከል’ ዝኾነ ትሕተ-ቐልቢ ምርዳእ ኣገዳሲ እዩ። ሰባት ብሓንቲ ማእከላይ ሓሳብ ተደሪኾም ከመይ ከም ዝዓዩ ንምርኣይ ድማ ሓደ ቅጥዒ ኣዳልየ ኣለኹ። ኣብ ላዕሊ እቲ ናይ ‘ንቕሓት’ ደረጃ ኣሎ፤ ኣብ ትሕቲኡ ድማ እቲ ‘ልቢ’ ኢለ ክጽውዖ ዝፈቱ ‘ትሕተ-ቐልቢ’ ይርከብ። ኣብቲ ንቕሓት ‘ድሌት’ “ዝመደብካዮ ናይ ምትግባር ቆራጽነት” ኣሎ። ገለ ምልክታትን ሓበሬታታትን ድማ ነስተውዕል። ኣብቲ ስእላዊ መግለጺ፡ እቶም ኣካላዊ ድሌታት ብቐጠልያ ሕብሪ ተመልኪቶም ኣለዉ። ‘ጠ’ ንጥሜት፡ ‘ጸ’ ንጽምኢ፡ ‘ረ’ ንረሃጽ (ረስኒ) ከምኡ ድማ ‘ቁ’ ንቁሪ (ከትከት) ይውክሉ። እዞም ኣካላዊ ድሌታት እዚኦም መጀመርታ ኣብ ኣእምሮ ወዲ ሰብ ‘ንቑሕ’ ክኾኑ ኣለዎም። ድሕሪኡ ድማ ነቶም ድሌታት ንምርዋይ ስጉምቲ ይውሰድ። እቲ ድሌት ልክዕ ከም ሓደ ‘ስራሕ የድሊ ኣሎ!’ ዝብል ምልክት ዘርኢ መስቲያት እዩ። ሽዑ ሰብ ‘ኣሃ! ገለ ነገር ክሰርሕ ኣለኒ’ ኢሉ ይፈልጥ።

እቶም ብቀይሕ ሕብሪ ተመልኪቶም ዘለዉ መንፈሳዊ ድሌታት እውን ብተመሳሳሊ ይስምዑና እዮም። እዚኦም ኣብ ነፍሲ ወከፍ ወዲ ሰብ ዘለዉ እዮም፤ ግናኸ እቲ ቅደም-ሰዓብ ኣገዳስነቶም ካብ ሰብ ናብ ሰብ ይፈላለ እዩ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣብ መንፈሳዊ ደረጃ ሓደ ‘ቀንዲ ድሌት’ ኣለዎ። ኣብቲ ስእላዊ መግለጺ፡ ኣነ ‘ስኒት’ ኣብ ማእከል ገይረዮ ኣለኹ፤ ምኽንያቱ ኣነ ባዕለይ ስኒት ዝናፍቕ ሰብ ስለ ዝኾንኩ። ‘ፍ’ ንፍትሓውነት፡ ‘ና’ ንናጽነት፡ ‘እ’ ንእሙንነት፡ ‘ጥ’ ንጥበብ ከምኡ ድማ ‘ድ’ ንድሕነት ይውክሉ። ነዞም መንፈሳዊ ድሌታት እዚኦም ንምርዋይ፡ ልክዕ ከምቶም ኣካላዊ ድሌታት ብዛዕባኦም ‘ንቑሕ’ ክንከውን የድልየና። ነፍሲ ወከፍ ሓደ ድሌት ንምምላእ ዝወስዶ ውሳነ ድማ ኣብቲ ‘ትሕተ-ዝኽሪ’ እዩ ዝፍጸም። ስለዚ፡ ዋላ እኳ ብዛዕባ እቶም ድሌታት ንቑሕ እንተ ኾንኩ፡ እቲ ውሳነ ግን ብዘይፍላጥ እዩ ዝውሰድ።

ኣብቲ ትሕተ-ዝኽሪ፡ እቲ ኣብ መንጎ መንፈስን ኣካላትን ዘሎ ‘መተሓላለፊ ነጥቢ’ ይርከብ። መንፈስ ንኣካላት ንምእላይን ንምምራሕን ኩሉ ግዜ ንጡፍ ስለ ዝኾነ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ውሳነ ኣብታ ቀለቤት ሓንጎል ኤሌክትሪካዊ ድፍኢት ይፈጥር። ንሱ ኣብ ውሽጢ ሓንቲ ሰከንድ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ውሳነታት ይውስን። ስለዚ ድማ እዩ መብዛሕትኦም ውሳነታት ብዘይፍላጥ ጥራይ ክካየዱ ዝኽእሉ። ኣብቲ ስእላዊ መግለጺ፡ እቲ ‘ኣነ’ ዝብል ቃል ንመንፈስ ንምውካል ብቐሊሉ ዝሰፈረ እዩ።

ኩሎም ናብ መንፈስና ዝኣትዉ ሓበሬታታት፡ መንፈስ ክግምግሞም ኣለዎ፤ ኣብ ክልተ ክፍልታት ድማ ጥራይ እዩ ክመድቦም ዝኽእል። እዚኦም ድማ ‘ረብሓ’ ከምኡ እውን ‘ክሳራ’ ተባሂሎም ይጽውዑ። ረብሓ ማለት፡ ነቶም ናይ መንፈስን ኣካላትን ድሌታት ዘማልእ ነገር እዩ። ክሳራ ድማ ተቃራኒኡ እዩ፤ ማለት ‘ጸረ-ድሌት’ እዩ።

ብተወሳኺ ‘ዜሮ መስመር’ ትበሃል ኣላ፤ ንሳ ድማ ነቲ ናይ መንፈስ ድሌት ብኣወንታ ይኹን ብኣሉታ ዘይትትንክፍ፡ ስለዚ ድማ ዝኾነ ግብረ-መልሲ ዘይተለዓዕል ሓበሬታ እያ። እዛ ‘ዜሮ መስመር’ እዚኣ ኣገዳሲት እያ፤ ምኽንያቱ ንመጠንን ስፍሓትን እቲ ረብሓ ወይ ክሳራ ንሳ ስለ እተረጋግጾ። ብመሰረት እዚ ቀሊል ምምዳብ፡ ኩሉ እቲ ‘እወ’ ወይ ‘ኣይፋል’ ዝሓዘ ውሳነታትና ንውስን። ውሳነታትና ድማ ንረብሓ ‘እወ’ ንኽሳራ ድማ ‘ኣይፋል’ ብዝብል ቅድመ-ውሳነ ዝተሰነዩ እዮም። ንሓደ ክሳራ ‘እወ’ ዝብል ውሳነ የለን። ንርእስኹም መርምሩ፦ ንኣብነት ንምንታይ ኢኹም ንሓደ ሰናይ ዕላማ እትልግሱ ወይ ዘይትልግሱ፧ ኩሉ ናይ ወዲ ሰብ ውሳነታት ናብቲ ቀሊል ‘እወ’ ወይ ‘ኣይፋል’ ዝብል ነጥቢ ጥራይ እዩ ዝምለስ።

ንኣብነት ሓደ ሰብ ምስ ዝጠሚ፡ ብዘይፍላጥ እንታይ ክሓስብ ኣለዎ፧ ንመግቢ ከም ሓደ ‘ረብሓ’ ገይሩ ክርእዮ ኣለዎ። እዚ መስርሕ እዚ ‘ንቑሕ’ ኮይንካ ድዩ ዝካየድ፧ ኣይፋልን፡ ብርግጽ ከምኡ ኣይኮነን። ሓደ ሰብ ዝተፈላለዩ ፍራምረታት ኣብ ቅድሚኡ እንተ ኣልዮም፡ ንነፍሲ ወከፍ ፍረ ‘ረብሓን ክሳራን’ ብዘይፍላጥ ይሕሰበሉ (ይመዘን)። ድሕሪኡ ጥራይ እዩ እቲ ፍረ ተመሪጹ ዝብላዕ።

ኣብ ውሽጢ ወዲ ሰብ ካብ ‘እወ’ ወይ ‘ኣይፋል’ ወጻኢ ካልእ ደረጃ ናይ ውሳነ የለን። ዝኾነ ይኹን መላለዪ ወይ ረብሓ ወይ ድማ ካብ ክሳራ ምድሓን እዩ ዘተስፉ። ዝኾነ ሰብ ‘ካብዚ ዓድጉ፡ ኣነ ትሑት ጽሬት ዘለዎ ኣቕሓ እዩ ዘለኒ፡ ዋጋኡ ድማ ኣዝዩ ክቡር እዩ’ ንዝብል መላለዪ ኣይቅበሎን እዩ። ኣብዚ ነጥቢ እዚ ኣማራጺ የለን። ወዲ ሰብ ከም ‘ክሳራ’ ዝገመቶ ዝኾነ ነገር፡ ክከላኸሎን ‘ኣይፋል’ ክብሎን ኣለዎ። እዚ መስርሕ እዚ ክቋረጽ ወይ ክዝለል ኣይክእልን እዩ።

ኣብቲ ናይ መንፈስ ናይ ውሳነ መስርሕ፡ ክሳራ ክውገድ ኣለዎ። እዚ ክሳብ ዝኸኣለ ድማ ፍርሒ ኣይፍጠርን። ሓደ ሰብ ቀይሕ መብራህቲ ትራፊክ ክርኢ ከሎ ፍሬኖ ክሕዝ ይኽእል እዩ፤ ሽዑ ድማ ምንም ኣሉታዊ ስምዒት ኣይስምዖን። ግናኸ፡ ነቲ ኩነታት፡ ንኻልኦት ሰባትን ግዜን ገንዘብን ወዘተ ክቆጻጸር ምስ ዝፍትን፡ እቲ ነገር ምስ ዘይሰልጦ ድማ ‘ፍርሒ’ ይፍጠር። በዚ ድማ ፍርሒ እንታይ ምዃኑ ክንርዳእ ንኽእል። ፍርሒ ኩሉ ግዜ ዝመጽእ፡ ሓደ ክሳራ ክከላኸል ከም ዘለኒ ክሓስብ ከለኹ፡ ግናኸ እቲ ነገር ኣብ ትሕቲ ቁጽጽረይ ምስ ዘይከውን እዩ። ኣብዚ ድማ ‘ናይ ክሳራ ፍርሒ’ ጥራይ እዩ ዘሎ እምበር፡ ‘ናይ ረብሓ ፍርሒ’ ዝበሃል የለን።

ሕማምን ኩሉ ጸገማት ወዲ ሰብን ዝፍጠር፡ ነቲ ‘ኣይፋል’ ዝብል ምርጫኡ ከም ዝሰኣኖ ስለ ዝኣምን እዩ። ወዲ ሰብ ብባህሪኡ ኩሉ ግዜ ንክሳራ ‘ኣይፋል’፡ ንረብሓ ድማ ‘እወ’ ንኽብል ዝተሃንጸ እዩ። እዚ ክፍሊ ናይቲ ስርሓቱ እዩ። ዝኾነ ይኹን ክሳራ፡ ወይ ድማ ክሳራ ክመጽእ እዩ ዝብል ትጽቢት ወይ እምነት፡ ፈጺሙ ተቐባልነት የብሉን። ብሕታዊ ክሳራ ክውሓጥ ኣይከኣልን እዩ፤ ነዚ ነገር እዚ ዝኣምንን ብኡ ዝሓልፍን ሰብ ድማ ምስ ግዜ የዕንዎን የሕምሞን። እዚ ድማ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ነቲ ክሳራ ክሳዕ ክንደይ ዓቢ ገይሩ ከም ዝገመቶ ይምርኰስ።

ዓቢ ብሕታዊ ክሳራ ናብ ከበድቲ ስምዒታትን ምስ ግዜ ድማ ናብ ከበድቲ ሕማማትን ይመርሕ። ንእሽቶ ብሕታዊ ክሳራ ድማ ትሕት ዝበለ ስምዒታትን ሕማማትን የስዕብ። እቲ መጠን ብሕታዊ ክሳራ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ይፈላለ እዩ። ሓንቲ ተመሳሳሊት ናይ ክሳራ ዛንታ ብዝተፈላለየ ክብደትን ስምዒትን ክትውሰድ ትኽእል እያ። እቲ ጽልዋኡ ‘ውልቃዊ’ ይኹን እምበር፡ እቲ ውሳነታት ዝውሰደሉ ‘መስርሕ’ ግን ኣብ ኩሉ ወዲ ሰብ ተመሳሳሊ እዩ።

ንሕና ነቶም ዝበጽሑና ስምዒታትን ሓበሬታታትን ብዛዕባ ረብሓን ክሳራን ኣብ ውሽጢ ውሑዳት ‘ሽሕ-ናይ-ሰከንድ’ ኢና እንሓስቦም። እዚ ንኣብነት ኣብቶም ውሳነ ክወስዱ ዝነበሮም ተጻወትቲ፡ ብናይ ሓንጎል ኤሌክትሪካዊ ዋሕዚ ተለኪዑ ተረጋጊጹ እዩ።¹ ኩሉ ሓበሬታታትን ግንዛበታትን ኣብ ‘ረብሓ’ ወይ ‘ክሳራ’ ተመዲቡ ይቕመጥ። ወዲ ሰብ ‘ብሕታዊ ክሳራ ክከላኸል ኣይክእልን እየ’ ኢሉ ምእማኑ ጥራይ እዩ ንኹሉ ጸገማቱ ጠንቂ ዝኸውን።

ኩሉ ጸገማት ወዲ ሰብ ካብቲ ‘ካልኦት ሰባት ብሕታዊ ክሳራ ከውርዱለይ ይኽእሉ እዮም’ ዝብል እምነት ከም ዝምንጭው ምስ ተረዳእኩ፡ መበገሲ ናይዚ ሓሳብ እዚ ክደሊ ጀመርኩ። ነዚ ድማ ኣብቲ ‘ናይ መንፈስ ኣረኣእያ’ ረኸብክዎ፤ ነዚ ኣረኣእያ እዚ ድማ ብኽልተ ኣዕይንቲ ብምምሳል እገልጾ። ሓደ ነገር ከም ረብሓ ወይ ክሳራ ተባሂሉ ቅድሚ ምምዳቡ፡ ‘መርገጽ’ ወይ ‘ኣረኣእያ’ ዝበሃል መጽረሪ ኣሎ። እቶም ኣብቲ ስእላዊ መግለጺ ኣብ ላዕለዋይ ኩርናዕ ዘለዉ ክልተ ኣዕይንቲ ነዚ እዮም ዝውክሉ። መንፈስ ኩሉ ነገር ዝዕዘበሉ ሓደ (መንፈሳዊ) ዓይኒ ኣለዎ። ነገራት ዝረኣዩሉን ብኡ መሰረት ድማ ገምጋም ዝወሃበሉን ክልተ ኣማራጺታት ጥራይ ኣለዉ።

በቲ ኣብ የማናይ ወገን ዘሎ ዓይኒ (ኣብቲ ስእሊ)፡ መንፈስ ነቲ ረብሓኡ ኣብ ‘ምቕባል’ ድሌታቱ ገይሩ ይርእዮ። ‘ምቕባል’ ከም ረብሓ ተባሂሉ ምስ ዝውሰድ፡ ‘ክሳራ’ ድማ ተቃራኒ ናይ ምቕባል ክኸውን ኣለዎ፤ ማለት ‘ዘይምቕባል’፡ ‘ውሑድ ምቕባል’ ወይ ድማ ‘ዝነበረካ ተመንዚዕኻ ምትራፍ’ ማለት እዩ። በቲ ኣብ ጸጋማይ ወገን ዘሎ ዓይኒ ድማ፡ መንፈስ ብተቃራኒኡ ኣብ ‘ምሃብ’ እዩ ረብሓኡ ዝርእይ። ሽዑ እቲ ተቃራኒኡ፡ ማለት ‘ዘይምሃብ’ ወይ ‘ሒዝካዮ ምትራፍ’፡ ከም ክሳራ ይቑጸር።

ኣብዚ ነጥቢ እዚ፡ ነቲ መሰረታዊ ሕጊ ናይዚ ዘሎ ዓለም ክንዝክሮ የድልየና። ኣብኡ ነቲ ልዕሊ ኹሉ ዝኾነ ‘ንኽትህብ ውሰድ’ ዝብል መምርሒ መርሚርናዮ ነይርና፤ እዚ ድማ ንኹሉ ባእታታት ዝምልከት እዩ፡ ምኽንያቱ ኩሉ ነገር ልክዕ ከም ‘መትረብ’ ኮይኑ ስለ ዝዓይይ። ‘ሒዝካዮ ምትራፍ’ ምስዚ ኩሉ-ጠቓላሊ ዝኾነ መምርሒ ኣይሰማማዕን እዩ (ንኣብነት ሳምቡእ ካብቲ ኦክስጅን ዝኾነ ነገር ሒዛ ኣይትተርፍን እያ ወዘተ)። እቲ ሕጊ፡ ዝኾነ ዝተቐበልካዮ ነገር ሒዝካዮ ክትተርፍ ኣይፈቅድን እዩ።

በየናይ ዓይኒ ኢና ንነገራት ከምቲ ዘለዎም ጌርና ክንርእዮም እንኽእል ብኣንጻሩኸ በየናይ ዓይኒ ኢና ንርእስና ነታልል፧ እቲ ‘ኣይፋል’ ዝብል ምርጫና፡ ዝኾነ ሰብ ክመንዝዓና ኣብ ዘይክእለሉ ቦታ ዘቐምጠልናኸ ኣየናይ ዓይኒ እዩ፧ እቲ ኣብ ጸጋማይ ወገን ዘሎ ዓይኒ፡ ወዲ ሰብ ኣብ ዝኾነ ይኹን ኩነታት ነቲ ‘ኣይፋል’ ዝብል ውሳነኡ ኩሉ ግዜ ተግባራዊ ንኽገብሮ ዓቕሚ ይህቦ። ኣብዚ ደረጃ እዚ፡ ረብሓን ክሳራን ዝውሰኑ ባዕለይ ብዝገብሮም ወይ ብዘይገብሮም ‘ተግባራት’ ጥራይ እዩ። ምውሳድ (ምቕባል)፡ ምሃብን ሒዝካዮ ምትራፍን ኩሉ ግዜ ናይ ገዛእ ርእሰይ ተግባራት እዮም።

ግናኸ በቲ ልክዕ ከም ‘ከም ነፋሒቶ ዝዓይነቱ’ ተመሲሉ ዘሎ ናይ የማን ዓይኒ ገይርካ፡ ጠባሪ ዝኾነ ኣረኣእያ ይፍጠር። እዚ ዓይኒ እዚ፡ ‘ረብሓ’ ዝመጽእ ካብ ‘ምቕባል’ ምዃኑ፡ ‘ክሳራ’ ድማ ካብ ‘ዘይምቕባል’ ከም ዝፍጠር ገይሩ የእምነካ። በዚ ዓይኒ እዚ ጌርካ ድማ ኩሉ ግዜ ነቲ ካልኦት ሰባት ቅኑዕ ወይ ጌጋ እዩ ኢሎም ዝገብርዎ — ከምኡ እውን ነቲ ዘይገበርዎ ነገር ኢኻ እተተኩር። ኣተኩሮኻ ኣብ ናይ ገዛእ ርእስኻ ተግባር ዘይኮነስ፡ ኣብ ተግባር ካልኦት ሰባት እዩ ዝኸውን። በዚ ኣረኣእያ እዚ ድማ፡ ነቲ መንፈሳዊ ድሌታትካ ንምርዋይ ምሉእ ብምሉእ ኣብ ካልኦት ሰባት ጽግዕተኛ ትኸውን።

ነፍሲ ወከፍ ሰብ፡ እቲ ካልእ ሰብ መንፈሳዊ ድሌታቱ ንኸማልኣሉ ኢሉ ኩሉ ግዜ ብዛዕባ ካልኦት ሰባት ጥራይ ክጭነቕ ምርኣይ፡ ብሓደ ወገን ዘደንጹ ብኻልእ ወገን ድማ ዘሰምብድ እዩ። ንኣብነት፡ መጻምድቲ ንምኽሪ ክመጹ ከለዉ ዳርጋ ኩሉ ግዜ ብዛዕባ መን እዮም ዝዛረቡ፧ ኣተኩሮኦም ምሉእ ብምሉእ ኣብቲ ካልእ መጻምድቶም እዩ ዘሎ። ኩሉ ግዜ ብዛዕባ እቲ መጻምድቶም ዝፈጸሞ ‘ጌጋ ተግባር’ ጥራይ እዮም ዝዛረቡ።

ሓደ ሰብ ንኻልእ ሰብ ክቆጻጸር ዝፍትንሉ ኩነታት፡ እቲ ካልእ ሰብ ‘ክሳራ ከየ ውርደሉ’ ንምርግጋጽ ካብ ዘለዎ ድሌት ጥራይ እዩ ዝምንጭው። በዚ ምኽንያት ድማ ኩሎም ናይ ቁጽጽርን ምክትታልን መሳርሒታት ይፍጠሩ።

ነገራት ዝረኣዩሉ ክልተ መገድታት ጥራይ ኣለዉ፦ ወይ ወዲ ሰብ ነቲ ‘እወ’ ከምኡ እውን ‘ኣይፋል’ ዝብል ውሳነታቱ ባዕሉ ኣብ ኢዱ ይሕዞ። ዝኾነ ካልእ ሰብ ኣብ ክንድኡ ክሓስብ ስለ ዘይክእል፡ እቲ ‘እወ’ን ‘ኣይፋል’ን ናቱ ምዃኑ ንጹር እዩ።

ወይ ድማ እቲ ተቃራኒ ኣተሓሳስባ ኣሎ፤ ንሱ ድማ ‘ካልኦት ሰባት ክሳራ ከውርዱለይ ይኽእሉ እዮም፡ ኣነ ድማ ካብኡ ከምልጥ ኣይክእልን እየ’ ዝብል እዩ። ወዲ ሰብ ኣብቲ ናይ ‘ረብሓ’ ደረጃ ክሳብ ዘሎን ምስ ድሌታቱ ዝሰማማዕ ነገር ክሳብ ዝረኸበን፡ ጽቡቕ ይስምዖን ምንም ጸገም የብሉን። ግናኸ ድሕሪ 35 ዓመት፡ እቲ ናይ መጻምድቲ ጥልመት ምስ ተጋህደ፡ እቲ ‘ረብሓ’ ዝነበረ ድማ ሃንደበት ናብ ‘ዘይምርካብ’ ወይ ‘ተመንዚኻ ምትራፍ’ ምስ ተቐየረ፡ እዚ ነገር እዚ ንምሉእ ዝተረፈ ህይወት ጾር ይኸውን። ምኽንያቱ እቲ ‘እቲ ካልእ ሰብ ክሳራ ኣውሪዱለይ’ ዝብል ኣተሓሳስባ ስለ ዝነግስ።

ኣብዚ ኣሰራርሓ እዚ፡ ሓንቲ ወሳኒት ነጥቢ ኣላ። ንሳ ድማ ወዲ ሰብ ነቲ ነገር ከም ‘ብሕታዊ ክሳራ’ ገይሩ ይሓስቦ ድዩ ኣይሓስቦን ዝብል እዩ። ሓደ ኣሉታዊ ፍጻመ ኣብ ወጻኢ ካብ ርእስና ምስ ዘጋጥም — ንኣብነት ሓደ ቆልዓ ክመውት ከሎ ወይ ዓመጽ ምስ ዝፍጸም — እዚ ብርግጽ ክሳራ፡ ግፍዒ፡ ከምኡ እውን ሕማቕ ነገር እዩ። ግናኸ እዚ ነገር እዚ ነቲ ዝተጎድአ ሰብ ንነዊሕ ግዜ ኣብ ሓሳባቱ ተኣሲሩ ክተርፍ ዝገብሮ፡ እቲ ነገር ከም ‘ብሕታዊ’ ወይ ‘ዘይብሕታዊ’ ክሳራ ገይሩ ምግምጋሙ እዩ። ንኣብነት፡ ኣብታ ሓምሻይ ታሪኽ (ኩነት 5) ዘላ መንእሰይ ጓል ኣንስተይቲ፡ በቲ ዓርካ ዝገበሮ ጥልመት ትሓርቕ እንተ ዄንና፡ ተግባሩ ‘ብሕታዊ’ ጌራ ከም ዝወሰደቶ ምንም ጥርጥር የለን። ንሳ ‘ንዓይ እዩ ከምዚ ገይሩኒ’ ኢላ እያ እትሓስብ። ግናኸ፡ እቲ ዓርካ ነቲ ነገር ‘ብሕታዊ’ ገይሩ ንዓኣ ንምጉዳእ ከም ዘይገበሮ እንተ ትሓስብ ነይራ፡ እቲ ጸገማ ምተፈትሐ ነይሩ።

እወ፡ ብርግጽ እቲ ዓርካ ጌጋ ነገር እዩ ዝገበረ። ግናኸ ብሓቂዶ ንዓኣ ‘ብሕታዊ’ ዝኾነ ጉድኣት ኣውሪዱላ እዩ፧ እዛ ሰበይቲ እዚኣኸ ብሓቂዶ ካብኡ ‘እሙንነት’ ናይ ምሕታት ግዴታዊ መሰል ነይርዋ፧ እዚ ካብ ካልኦት ሰባት ‘መሰል ናይ ምርካብ’ ትጽቢት ካበይ እዩ ዝመጽእ፧

ነዚ ሕቶ እዚ መልሲ ክደሊ ከለኹ ድማ፡ ናብቲ ዝዓሞቐ ክፍሊ ናይ ወዲ ሰብ መንፈስ በጻሕኩ — ንሱ ድማ ‘መንነቱ’ እዩ። ወዲ ሰብ ብዛዕባ ‘ኣነ መን እየ፧’ ዝብል ሓሳብ እንታይ ዓይነት ግንዛበ ኣለዎ፧

---

1. ፌር፣ ቲ.፣ ሄርማን፣ ኤም.፣ ሜየር፣ ጂ.፣ ሚድል፣ ኤስ.፣ (2010)። ብመገዲ ኤም.ኣር.ኣይ ዝተረጋገጸ፡ ኣብ ዳርጋ-ክውንነታዊ ዝኾነ ናይ ብላክጃክ ጸወታ ዘጋጥም ‘ናይ ቁማር ወልፊ’ ምስ ስነ-ህይወታዊ መሳርሒታት ነርቭ ዘለዎ ምትእስሳር። ምርምር ስነ-ኣእምሮ፦ ምስሊ ነርቭ። 181፣ 165-173። ↩