1. ንወዲ ሰብ ንምርዳእ ዝገበርክዎ ጉዕዞ

ሕማም ካበይ እዩ ዝመጽእ፧ እዚኣ እታ ኹሉ ብቃንዛ ዝሳቐ ሕሙም ዘልዕላ ሕቶ እያ። ኣብቲ ኣብ ፍራይበርግ ዘካየድክዎ ናይ ሕክምና ትምህርተይን ናይ ስፔሻሊስት ስልጠናይን፡ ካብ መጻሕፍትን ካብቶም ተመክሮ ዘለዎም ሓካይምን ሰፊሕ ፍልጠት ክረክብ ክኢለ ነይረ እየ፤ ስለዚ ድማ ነታ ሕቶ መልሲ ዘሎኒ ይመስለኒ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ድሕሪ ሓጺር ግዜ ንጸገሙ ዘዕግብ መልሲ ዘይረኸብኩሉ ሕሙም ኣጋጠመኒ።

ቀዳማይ ኩነት

ሕሙመይ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ጸገም ዘለዎ ዕድመ ዝደፍአ ሰብኣይ ነይሩ። ጸገሙ ድማ ኩሉ ግዜ ኣእዛኑ ይዕጸዎ (ይድፈኖ) ነይሩ። ካብዚ ጾር'ዚ ንኽገላገል ድማ ናባይ መጽአ። ነቲ ሕማም ንምፍላጥ ኣይጸገመንን። እቲ ጸገም ኣብ መንጎ ጎሮሮን ማእከላይ እዝንን ዘሎ ናይ ኣየር መተሓላለፊ ስራሕ ምቁራጽ እዩ ነይሩ። ከምቲ ኣብ ናይ ትምህርቲ ሕክምና ዝፍለጥ፡ ጠንቁ ዋሕዲ ፈሳሲ ኣብቲ ናይ ሰብነት ምስላጥ ደም እዩ። ስለዚ ብዙሕ ማይ ክሰቲ መኸርክዎ ፣ በዚ ኸኣ ዝሓገዝክዎ መሰለኒ።

ይኹን እምበር፡ እቲ ሕሙም ድሕሪ ሒደት ሰሙናት ተመሊሱ መጸ፦ “ዶክተር፡ ሕጂስ መዓልታዊ 3 ሊትሮ ማይ ይሰቲ ኣለኹ፡ ግና ኣእዛነይ ገና ይዕጸዋኒ ኣለዋ” በለኒ። ከም ሓኪም መጠን ተወሳኺ ማይ ክሰቲ ክእዝዞ እኽእል ነይረ። ወይ ድማ ብሰንኪ እርጋን ዝመጽእ ልሙድ ነገር ምዃኑ ክነግሮ እኽእል ነይረ። ግናኸ በዚ መንገዲ እቲ ናይ ሓቂ ጠንቂ ሕማሙ ክረኽቦ እኽእልዶ ነይረ፧

ብዘለኒ ሞያዊ ፍልጠት፡ ምልክታት ሕማም ክገልጽን ክመዝግብን እኽእል ነይረ፣ ግናኸ እቲ ሕሙም ስለምንታይ ከም ዝሓመመ መልሱ ኣይፈልጦን ነይረ። ከም ሓኪም መጠን፡ ጠንቂ ሕማም ሕሙማተይ ብትኽክል ፈሊጠ ነቲ ጸገም ንሓዋሩ ክፈትሕ እዩ ድሌተይ ነይሩ። ሕሙማተይ ብሕቶታት ተዋሒጦም ክተርፉ ዘይኰነስ፡ ባዕለይ ክርድኦ ዝኽእል መልሲ ክህቦም እዩ ድሌተይ ነይሩ።

ስመይ ዶ/ር ሆርስት ሙለር ይበሃል። ኣብ ከተማ ቫይንሃይም ናይ እዝኒ፡ ኣፍንጫን ጎሮሮን ስፔሻሊስት ኮይነ ካብ ዝሰርሕ ሕጂ 20 ዓመት ኮይኑኒ። ንዓይ ጠንቂ ናይ ሓደ ሕማም ምፍላጥ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ፣ ምኽንያቱ ምልክታት ጥራይ ምፍዋስ እኹል ኣይኮነን። ንኣብነት፦ ኣብ ሓደ ገዛ ሽጋር/ዓሳው እንተ ተራእዩ ጠንቁ ርጥበት እዩ። ሓደ ክኢላ ነቲ ሽጋር ዘጥፍእ መድሃኒት ጥራይ እንተ ሂቡ፡ ነቲ ጠንቂ ርጥበት ግን እንተ ዘይፈቲሕዎ፡ እቲ ሽጋር መሊሱ ክመጽእ እዩ። ስለዚ ጠንቂ እቲ ርጥበት ተፈሊጡ ክሳብ ዘይተወገደ፡ እቲ ጸገም ኣይተፈትሐን ማለት እዩ።

ኣብ ብዙሕ ሞያታት፡ ሞያውያን ብዛዕባ ስርሖም ጥቡቕ ፍልጠት ኣለዎም። ንኣብነት ሓደ መካኒክ ብዛዕባ መኪና ዝርዝር ፍልጠት ኣለዎ። ሓደ መሃንዲስ ድማ ብዛዕባ እቶም ዝጥቀመሎም ነገራት ይፈልጥ። ሓኪም ግን መብዛሕትኡ ግዜ ንወዲ ሰብ ብትኽክል ኣይፈልጦን እዩ፣ ስለዚ ድማ ጠንቂ ሕማም ክረክብ ይጽገም። እዚ ኸኣ ወዲ ሰብ ከም ምሉእ ፍጡር ተራእዩ ስለ ዘይጽናዕ ዝመጽእ እዩ።

ኣብ ስርሐይ፡ ምስ ምሉእ ሰብነት ዘለዎ ወዲ ሰብ እየ ዝራኸብ። እቲ ጸገም “ናይ ኣፍንጫ” ወይ “ናይ እዝኒ” ጥራይ ዘይኰነስ፡ ሕቶታት ዘለዎ ሰብ እዩ። ኣብ ስልጠናይ ምልክታት ሕማም ኣብ ምልላይ ዝተረርኩ ስለ ዝነበርኩ፡ ኣብ ውሽጢ 5 ሰዓታት 70 ሕሙማት ክምርምር እኽእል ነይረ። ግናኸ እቲ ቀዳማይ ሕሙም ድሕሪ 69 ሰባት ተመሊሱ እንተ ዝመጽእ፡ ከም ሰብ ኣይምለለኽዎን ነይረ። እዚ ኸኣ የጨንቐኒ ነይሩ፡ ምኽንያቱ ጠንቂ ርጥበት መንደቕ ከይፈለጥኩ፡ ሽጋር ዘጥፍእ መድሃኒት ክሸይጥ ኣይደለኹን።

ጠንቂ ሕማም ንምርዳእ፡ ኣብ መጻሕፍቲ ወይ ኢንተርነት ዘይኰነስ፡ ነቶም ሕሙማት ባዕሎም እየ ክሓትት ጀሚረ። ነፍሲ ወከፍ ሕሙም ግዜ ሂበ ክሰምዖም ጀመርኩ።

ቀዳማይ ስጉምቲ፡ ናይቲ ሕሙም ናይ ሕማም ታሪኽ: ናይ ግዜ ሰሌዳ ምድላው ነይሩ። ኵሉ ንእሽቶን ዓብይን ጸገማት ጥዕና፡ መጥባሕትታትን ሕርሳትን መዝገብኩ።

እዚ ብናይ ሕክምና ቋንቋ “Anamnesis” (ናይ ሕማም ታሪኽ ምእካብ) ይበሃል። ንሓደ ሕሙም ብትኽክል ክትፈልጦ እንተ ደሊኻ ግዜ የድልየካ እዩ። ሕሙማተይ ስለምንታይ ክንድዚ ብዙሕ ሕቶታት ከም ዝሕተቱ ይግረሙ እዮም። ኣነ ግን ነቲ ሓደ ምልክት ጥራይ ዘይኰነስ፡ ነቲ ምሉእ ሰብነት ክፈልጦ ከም ዝግባእ የረድኦም።

ነቲ ሕማማትን ሕክምናዊ ኢድ ኣታውነትን ከም መመዛዘኒ፡ ታሪኽ ህይወት ናይቶም ሕሙማት ብጐኒ ኣቐሚጠዮ ኣለኹ። ኣብዚ ድማ ልዕሊ ኹሉ እቲ ናይ ቀረባ ርክባትን ዝሓለፍዎ ፍጻሜታትን ወሳኒ እዩ። እዚኦም ኣብቲ ደረጃ ሓሳባት ንወዲ ሰብ እቲ ዝዓበየ ትርጉም ዘለዎም እዮም። ስለዚ ምስ ወለዲ ዘሎ ርክብ፡ ኣብ መንጎ ወለዲ ዘሎ ርክብ፡ ምስ በዓል ሓዳር፡ ምስ ውሉዳት ወዘተ ዘሎ ርክባት ኣስፊረዮ ኣለኹ። ምስኡ ተወሳኺ ከም መርዓ፡ ፍትሕ፡ ሞት ናይ ቀረባ ኣዝማድ፡ ሞያዊ ኩነታት፡ ከምኡ እውን ዓበይቲ ለውጥታት ከም ምቕያር ስራሕን ቦታ ምግዓዝን ዝኣመሰሉ ፍጻሜታት ወሲኸሉ። ብዘይካዚ ከም ከቢድ ስነ-ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ፡ ንኣብነት ከም ዓመጽን ግልጋሎት ምስኣንን ዝኣመሰሉ ወሰንቲ ፍጻሜታት ህይወት ኣገደስቲ እዮም። ነዞም ኩሎም ነጥብታት ኣብቲ መስመር ግዜ ምስቲ ኣካላዊ ቃንዛታት ኣወዳዲረዮም ኣለኹ።

ነዞም ዳታታት (ሓበሬታታት) ምስ ኣወዳደርክዎም፡ ከምቲ ‘ስነ-ኣእምሮኣዊ ታሪኽ’ ናይቶም ሕሙማት ገይሩ ምስቲ ምልክታት ሕማሞም ዝሰማማዕ ካልእ ነገር ከም ዘየለ ክግንዘብ ክኢለ። እቲ ኣእዛኑ ዝተዓጽወ ሕሙም እውን ከምኡ እዩ ነይሩ። እቲ ስቓይን ጸገም ስራሕ ኣካላትን ዘስዓቦ፡ ኣካላዊ ጽልዋታት ኣይነበረን። ኣብ መንጎ እቲ ወዲ ሰብ ዘሕለፎ ተመክሮን ኣካላዊ ሕማማቱን ቀጥታዊ ርክብ ከም ዘሎ ክርዳእ ክኢለ።

እሞ ኣእዛን ክዕጸው ዝገበረ ሓሳብ ድዩ ነይሩ እምበር ሕጽረት ፈሳሲ ኣይነበረን? ነዚ ንምፍላጥ ድማ ምስቲ ኣብ ልሙድ ሕክምና ብዙሕ ዘይተመርመረ ነገር ክተኣሳሰር ነይሩኒ፦ ንሱ ድማ ኣተሓሳስባ ወዲ ሰብ ወይ ድማ ሓሳባትን ኣብ ወዲ ሰብ ዘለዎም ተራን እዩ።

ስለዚ ነብሰይ ክሓትት ነይሩኒ፦ ሓሳባት እንታይ እዮም፧ ካበይከ እዮም ዝመጹ? ልዕሊ ኹሉ ድማ፦ ኣበይ እዮም ዝጅምሩ፧ ከመይሲ ሓሳባት እውን ካብ ገለ ቦታ ክመጹን መጀመርታ ክህልዎምን ኣለዎም።

ድሕሪ ብዙሕ ናይ ሕሙማት ታሪኽ ህይወትን ምርመራን – ሕጂ ቁጽሮም ካብ 10,000 ንላዕሊ በጺሖም ኣለዉ – ጠንቂ ሕማማት ወዲ ሰብ እንታይ ምዃኑ ንዓይ ንጹር ኰይኑለይ ኣሎ።