5. መንፈስ ወዲ ሰብ - ንሕና ካብ ቁስ ንላዕሊ ኢና

ወዲ ሰብ ብ ‘ኬሚካል’ ጥራይ ክግለጹ ዘይክእሉ ብዙሓት ክእለታት ኣለውዎ። ኣብ ወዲ ሰብ ካብ ቁስ ወጻኢ ዝኾነ ገለ ነገር ኣሎ። ነዚ ባእታ እዚ ምስ እንረኽቦ ጥራይ ኢና ድማ ነታ ‘ሕማም ካበይ እዩ ዝመጽእ፧’ እትብል መበገሲት ሕቶና ክንምልሳ እንኽእል። ሓንጎል ከምቲ ዝርኣናዮ፡ ከም ሓደ ቁሳዊ ባእታ ጥራይ ኮይኑ ባዕሉ ክሓስብ ኣይኽእልን እዩ። ሓንጎል ‘ምንጪ ሓሳባት’ ክኸውን ኣይኽእልን እዩ። ንምሕሳብ ሓንጎል ኣዝዩ ኣገዳሲ እኳ እንተኾነ፡ ባዕሉ ተበጊሱ ግን ክሓስብ ኣይኽእልን።

እሞ እቲ ምንጪ ሓሳባት እንታይ እዩ፧ ኣነ ክረኽቦ ዝኸኣልኩ ኩሉ ነገር፡ ወዲ ሰብን እንስሳን ‘መንፈስ’ ክህልዎም ከም ዘለዎ እዩ። መንፈስ ኣይርአን እዩ፡ ብኣካላዊ መገዲ ድማ ብቐጥታ ክረጋገጽ ኣይኽእልን፤ እንተኾነ ግን ህላወኡ ዘረጋግጹ ብንጹር ክንርድኦም ዘኽእሉና መርትዖታት ኣለዉ።

ህላወ (ዘይቁሳዊ) መንፈስ ዘርእዩ መርትዖታት፦

1. ኣብ ደቂ ሰብን እንስሳታትን ዘለዉ መንፈሳዊ ድሌታት

ኣብ ደቂ ሰብ ይኹን ኣብ እንስሳታት ክንዕዘቦም እንኽእል ብዙሓት መንፈሳዊ ድሌታት ኣለዉ፤ ንሳቶም ድማ፦ ሓርነት፡ ድሕንነት፡ ህንጥይና ወይ ምፍላጥን ካልኦት ብዙሓትን እዮም። እቶም ናይ ወዲ ሰብ መንፈሳዊ ድሌታት ግን ካብቶም ናይ እንስሳታት ኣዝዮም ዝሰገሩ ምዃኖም ኣየጠራጥርን እዩ፤ ንኣብነት ከም ፍትሒ፡ ሓቂ፡ ሓላፍነት፡ ስነ-ምግባር፡ ምስጋና ወዘተ። ነዞም ናይ ወዲ ሰብ መንፈሳዊ ድሌታት ዘርዚርካ ክውድኡ ኣይክኣልን እዩ። ኩሎም ዘራኽቦም ነገር ድማ፡ ኬሚካላዊ ባህሪ ዘይብሎም ምዃኖም እዩ፤ ንኣብነት ‘ሓርነት’ ብመልክዕ ከኒና ተቀሚሙ ክውሃብ ኣይክኣልን እዩ።

ድሌታት ከምኡ ኢሎም ብሓደ አካል ክሕተቱ ኣለዎም። እዚ አካል እዚ ኣብ ዘይብሉ ግን፡ እቲ ድሌት እውን ኣገዳሲ ስለ ዘይኮነ ትርጉም ኣልቦ እዩ። ኣብ ወዲ ሰብ ነዞም መንፈሳዊ ድሌታት ዝሓትት ሓደ ‘ኣካል’ ኣሎ፤ ግናኸ ኣየናይ እዩ፧ ኣብ ውሽጢ ወዲ ሰብ ኮይኑ ሓርነት ዝደሊ እንታይ እዩ ወይ መን እዩ፧ እተን ዋህዮታት ሓንጎልና ድየን ነዞም መንፈሳዊ ድሌታት ዝደልያ፧ ወይስ ልቢ፡ ከብዲ ወይ ጨጓራ እዩ፧ ዋህዮታት ሓንጎል ንኽሰርሓ፡ ካብ ካልኦት ሰባት ‘ምርዳእ’ የድልየን ድዩ፧ ንርእስኻ ወይ ንካልእ ሰብ ዘይፍትሓዊ ነገር ምስ ዝገጥም፡ ሓንቲ ዋህዮ ትቃወምን ትቑጣዕን ድያ፧

እዚ ከምዚ ዓይነት ኩነታት (ዋህዮታት ሓርነት ዝደልያሉ) ከም ዘየለ፡ ኣእምሮና ብንጹር ይርዳእ እዩ። ስለዚ፡ ኣብ ውሽጢ ወዲ ሰብ ይኹን እንስሳ፡ መንፈሳዊ ነገራት ዝደሊ ገለ ነገር ክህሉ ኣለዎ። ኣብ መንጎ ሓቅን ሓሶትን፡ ፍትሕን ግፍዕን (ዘይፍትሓዊ ነገር)፡ ድሕንነትን ስግኣትን ክፈሊ ዝኽእል ገለ ነገር ክህሉ ኣለዎ። ኣብ መንጎ ተግባር ፍቕርን ጭካነን ክፈሊ ዝኽእል ገለ ነገር ኣሎ። ደቂ ሰብ ነዚ ክገብሩ ከም ዝኽእሉ ፍሉጥ እዩ።

እሞ እዚ ክእለት እዚ ካበይ እዩ ዝመጽእ፧ ንዓይ ካብቲ ‘ወዲ ሰብ ካብ ቁስ ንላዕሊ ክኸውን ኣለዎ’ ዝብል ሓሳብ ወጻኢ ካልእ መብርሂ ኣይተረኽበንን። ህላወ ሓደ ‘መንፈሳዊ ኣካል’ ክከሓድ ኣይክእልን እዩ። ነዚ ድማ ኩላትና ስሙ ስለ ንፈልጦ፡ መንፈስ ኣሎና ንብል።

2. ኣካላትና ኣብ መንፈስ ዘለዎ ጽግዕተኝነት (ምርኰሳ)

እቲ ካብ ኬሚካል ዝቖመ ኣካላትና፡ ልክዕ ከም ኦም (ተኽሊ) ባዕሉ ከማልኦም ዘይክእል ኣካላዊ ድሌታት ኣለውዎ። ሓደ ተኽሊ፡ ማይ ክረክብን ክሰትን ኣብ ተፈጥሮ ወይ ኣብ ሰብ ከም ዝምርኰስ፡ ኣካላትና እውን ነቶም ኣካላዊ ድሌታቱ ንኸማልኣሉ ኣብ መንፈስ ዝተመርኰሰ እዩ። ስለዚ ድማ ኣካላትና ብጥሜት፡ ጽምኢ፡ ቁርን ረሃጽን ገይሩ እንታይ ድሌታት ከም ዘለዎ ምልክት ይህብ። በዚ መገዲ እዚ ኣካላትና እንታይ ከም ዝጎደሎ ወይ እንታይ ካብ መጠን ንላዕሊ ከም ዝኾኖ ነቲ መንፈስ ይነግሮ። ኣካላትና መግብን ማይን ባዕሉ ከምጽእ ኣይኽእልን እዩ።

መንፈስ ጥራይ እዩ ንኣካላትና መግቢ፡ ማይ፡ ኦክስጅን ወዘተ ከቕርበሉ ዝኽእል። ድሕሪኡ ኣካላትና ነዞም ነገራት እዚኦም ተቐቢሉ የሰላስሎም፤ ግናኸ ‘ከዳልዎም’ (ከምጽኦም) ባዕሉ ኣይክእልን። እቲ ንኣካላትና ዝመርሕ (ዝእዝዝ) መንፈስ እዩ። ሰብ ክንቀሳቐስ ዝኽእል፡ ዋላ እኳ ናብ ፍሪጅ ወይ ናብ ሻምብቆ ማይ ንኪኸይድ፡ በዚ ምኽንያት እዚ እዩ።

ብዘይ መንፈስ፡ ኣካላትና ንርእሱ ክከናኸን ኣይምኸኣለን። ስለዚ እቲ ካብ ኣካላት ዝመጽእ ምልክት፡ ነቲ መንፈስ ‘ነዚ ዝጎደለ ነገር ኣማልኣለይ’ ንምባል እዩ። ጥሜት ካብ ዋህዮታት እዩ ዝብገስ፤ ግናኸ ሓንቲ ዋህዮ ንጥሜት ባዕላ ክትስምዖ ኣይትኽእልን። ስለዚ ጥሜት ካብ ዋህዮ ናብ ዋህዮ ዝመሓላለፍ ምልክት ዘይኮነስ፡ ካብ ዋህዮታት (ቁስ) ናብ መንፈስ ዝለኣኽ ምልክት እዩ። እቲ መንፈስ ድማ ነቲ ናይ ኣካላት ድሌት ከማልኣሉ ይኽእል - ወይ ድማ ‘ኣይህበካን’ ኢሉ ክኣብዮ ይኽእል። እዚ ድማ ናብቲ ‘መንፈስ ክህልወና ከም ዘለዎ’ ዘርኢ ሳልሳይ መርትዖ የብጽሓና።

3. መንፈስን መንፈሳዊ ድሌታትን ካብ ኣካላዊ ድሌታት ቀዳምነት ከም ዘለዎም

ኣብ ህይወት ወዲ ሰብ፡ ኣብ መንጎ ‘ፍቕሪ’ (ከም መጸውዒ መንፈሳዊ ድሌታት) ከምኡ እውን ‘ህይወት’ (ኣካላዊ ህላወ) ምርጫ ምስ ዝመጽእ፡ ፍቕሪ ካብ ህይወት ንላዕሊ ኣገዳሲት ኮይና ትርከብ። ነዚ ናይ ቀዳምነት መስርዕ እዚ ደጋጊመ ክዕዘቦ ክኢለ እየ። ንበይኖም ክነብሩ ስለ ዘይደልዩ፡ ‘ቅድሚ ብጻየይ ክመውት ይመርጽ’ ዝብሉ ብዙሓት ሰብ ሓዳር ኣለዉ። ሓደ ዓቢ ዝዕድሚኡ ሕሙም፡ ሰበይቱ እንተ ሞይታ ንሱ እውን ብኡንብኡ ድሕሪኣ ክመውት ተዳልዩ ከም ዘሎ ነጊሩኒ። ኣብ ሓደ መንእሰይ ዝገጠመ ኩነታት ድማ ኣዝዩ ዘሕዝን ነበረ፤ ዓርኩ (ፍቕርቲ) ነቲ ዝነበሮም ርክብ ምስ ኣቋረጸቶ፡ ነቲ ኩነታት ክጻወሮ ኣይከኣለን። ናይ ኣቦኡ ሽጉጥ ወሲዱ፡ ነታ ጓል ንዛወር ኢሉ ዓዲምዋ፡ ድሕሪኡ መጀመርታ ንዓኣ ቀቲሉ፡ ቀጺሉ ድማ ንርእሱ ቀተለ።

እቲ መንፈሳዊ ድሌታት ካብ ኣካላዊ ድሌታት ዘለዎም ላዕለዋይነት ኣብ ሕሙማተይ ብንጹር ክርእዮ ክኢለ እየ። ኣብ ናይ መዓልታዊ ህይወትና እውን፡ መንፈሳዊ ሃረርታና ንምምላእ ጥራይ ኢልና ካብ መግቢ፡ ድቃስን ዕረፍትን ክንቁጠብ ንርእይ ኢና። ኣብ ግዜ ንእስነትና፡ ኣብ ሓደ ዳንኬራ መንፈሳዊ ድሌትና ምምላእ ካብ ህይወትና ንላዕሊ ኣገዳሲ ኮይኑ ምስ ዝስምዓና፡ ነቲ ኣካላዊ ድሌታትና ብዙሕ ግዲ ኣይንህቦን ኢና።

ብዘይ ምንም ፍልልይ፡ ዝኾነ ሰብ ብህይወት ጥራይ ምንባር ፍጹም ኣይዓግብን እዩ። ንሕሙማተይ ብዙሕ ግዜ ከምዚ ኢለ እሓትቶም ነይረ፦ ‘በቃ ብህይወት ጥራይ እንተ ትነብሩስ ምዓገብኩም ዶ፧’ ዝኾነ ሰብ ‘እወ፡ ህይወት ጥራይ እኹል እዩ’ ኢሉ ዝመለሰ የለን። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሰብ፡ ንህይወቱ ትርጉም ዝህብን ዘንቀሳቕሶን ገለ ነገር ኣሎ፤ ብዘይካኡ ድማ ሰላምን ዕግበትን ኣይረክብን እዩ።

ኣነ ክዕዘቦ ዝኸኣልኩ፦ እቲ (ያኢ) ዝጠፍአ ‘ትርጉም ህይወት’ እዩ ናብ መንፈሳዊ ጸቕጢ ዘምርሕ፤ ድሕሪኡ ድማ ኣብ ኣካላት ከም ሕማም ኮይኑ ይግለጽ። ሕማም፡ ሓደ ሰብ ስለ ‘ህይወቱ’ (ንኸይመውት) ስለ ዝተቓለሰ ዝመጽእ ውጽኢት ኣይኮነን። የግዳስ፡ ሕማም፡ ሓደ ሰብ ነቲ ‘ትርጉም ህይወቱ’ ክረኽቦ ምስ ዘይክእል ወይ ምስ ዘጥፍኦ ዝመጽእ ሳዕቤን እዩ።

ኣብ ወልፊ እውን እንተኾነ፡ እቲ ጉዳይ ብዛዕባ ምርካብ ትርጉም እምበር ብዛዕባ ህይወት ጥራይ ኣይኮነን። እቲ መንፈሳዊ ጭንቀት እናወሰኸ ስለ ዝኸይድ ድማ እዩ እዚ ኩሉ ብወልፊ ዝተጠቕዐ ሰብ እንርእይ ዘሎና። ትርጉም ህይወት ኩሉ ግዜ ቅድሚ ህይወት እዩ ዝስራዕ፤ እዚ ድማ መንፈስ ካብ ኣካላት ንላዕሊ ምዃኑ ዘርእይ መርትዖ እዩ። ወዲ ሰብ ካብቲ ትርጉም ህይወቱ ዝስእኖስ፡ ህይወቱ ክስእኖ ይመርጽ።

ስለዚ፡ እታ ፍልጥቲ ‘ናይ ማስሎው ፒራሚድ’ ተገምጢላ እያ ተሃኒጻ ዘላ። ንሳ መብዛሕትኡ ኣካላዊ ድሌታት ከም መሰረት ትወስድ፡ ኣብቲ ጫፍ ድማ መንፈሳዊ ነገራት ትውስኽ።¹ ናይ ሓቂ ህይወት ወዲ ሰብ ግን ተገላቢጦሽ እዩ ዘርእየና፦ እታ ናይ ድሌታት ፒራሚድ ብመንፈሳዊ ድሌታት ዝመልአት እያ፤ እቲ ኣካላዊ ድሌታት ድማ ኣብ ካልኣይ ደረጃ እዩ ዝስራዕ። እወ፡ ክልቲኡ የድልየና እዩ - ኣካላውን መንፈሳውን ድሌታት ኣሎና። እንተኾነ ግን መንፈሳዊ ድሌታት ካብ ኣካላዊ ድሌታት ኣዝዮም ዝበለጹን ዝቐደሙን እዮም።

እሞ፡ ወዲ ሰብ ካብ ህይወቱ ንላዕሊ ነቲ ‘ትርጉም ህይወት’ ክብ ኣቢሉ ክርእይ ዘኽእሎ ብልክዕ እንታይ እዩ፧ ኣብ ውሽጢ ወዲ ሰብ ዘሎ መሪሕ ሓይሊኸ መን እዩ? ሓንጎል ድዩ - ማለት ኣካላት - ወይስ መንፈስ፧

4. ናይ መንፈስ ክእለታት ካብ ናይ ኣካላት ይበልጽ

ኣካላት ምስ መንፈስ ይረዳዳእ እዩ፤ እዚ ድማ ብሰርወ-ሕዋሳት ኣቢሉ ስምዒታትን ድሌታትን ብምልኣኽ እዩ። እዚኦም ድማ ነቲ ኣካላዊ ሃረርታ ይገልጹ። ሕጂ እታ ሕቶ፦ መንፈስ ግድን ነቲ ኣካላዊ ሃረርታ ክምልስ ኣለዎ ድዩ፡ ወይስ ‘ኣይፋለይን’ ክብል ይኽእል፧

ተመክሮና ከም ዘርእየና፦ መንፈስ ሓደ ነገር ክገብር እንተዘይደልዩ፡ ኣካላት ክንደይ ዝኣክል ብርቱዕን ህጹጽን ምልክታት እንተለኣኸ እኳ፡ እቲ ድሌቱ ኣይምላእን እዩ። መንፈስ፡ ንዝኾነ ተግባር ብሓይሊ ክግደድ ዘይክእል ‘ኣካል’ እዩ።

ኣነ ድማ ብመሰረት ስርሑ (ተግባሩ)፡ ብዛዕባ መንፈስ ሰለስተ ነገራት ክረክብ ክኢለ እየ።

1. ሓደ መንፈስ ዕጹው ስርዓት እዩ፤ ካብ ወጻኢ ክእዘዝ (ክመሓደር) ድማ ኣይክእልን። ሓደ መንፈስ ካብ ወጻኢ ብዝመጹ ነገራት ጽልዋ ክገብረሉ ይኽእል እዩ፤ እንተኾነ ግን ነቲ ጽልዋ ክቕበሎ ድዩ ኣይፋሉን ባዕሉ ጥራይ እዩ ዝውስን።
2. ሓደ መንፈስ ንርእሱ ባዕሉ ጥራይ እዩ ክመርሕ ዝኽእል፤ ነዚ ድማ ካብ ውሽጢ ናብ ደገ እዩ ዝገብሮ።
3. ሓደ መንፈስ ኩሉ ግዜ ንጡፍ እዩ፤ ማለት ኣብ መንፈስ ‘ትህኪት/ምዝሓል’ ዝበሃል ነገር የለን።

እቲ ናይ ውሳነ ምሃብ ክእለት፡ ምናልባት ኣብ መንጎ ኣካላዊ ባእታን መንፈሳዊ ባእታን ዘሎ እቲ ዝዓበየ ፍልልይ እዩ። ሓደ ኣካላዊ ባእታ ‘ኣይፋለይን’ (ኣይፋል) ክብል ኣይክእልን እዩ፤ ንሱ ካብ ወጻኢ ንዝመጹ ትእዛዛት ጥራይ እዩ ዝእዘዝ። ንኣብነት፡ ሓደ ዕንጨይቲ ሰብ ክጸርቦ ከሎ ክከላኸል ኣይክእልን እዩ። ኣካላትና እውን ግብረ-መልሲ ጥራይ እዩ ዝህብ፤ ኬሚካል ድማ የሰላስል። ኣካላትና በቲ ዝረኽቦ ትእዛዛት መሰረት ጥራይ እዩ ዝዓይይ። ሓደ መንፈስ ግን ካብ ወጻኢ ትእዛዝ ኣይቅበልን እዩ፤ የግዳስ ባዕሉ ተበጊሱ ብናጻ እዩ ዝሰርሕ።

ስለዚ፡ እዞም ዝስዕቡ ናይ መንፈስ ክእለታት፦

1. ባዕሉ ተበጊሱ ስጉምቲ ናይ ምውሳድ (ንኣብነት ሓድሽ ሓሳብ ምምጻእ)፣
2. ካብ ወጻኢ ንዝመጽእ ጽልዋ ‘ኣይፋል’ ናይ ምባል (ግብረ-መልሲ ንኸይህብ ምእባይ)፣

ኣብ ውሽጢ ቁስ ፍጹም ክርከቡ ዘይክእሉ ባህርያት እዮም።

ሓደ መንፈስ እውን እንተኾነ፡ ገለ ነገር ንምግባር መጀመርታ ሓበሬታታት ከሰላስል ኣለዎ። እንተኾነ ግን፡ ባዕሉ ተበጊሱ እዩ ዝዓይይ፤ ክዓይይ እንተ ደልዩ ድማ ግብረ-መልሲ ይህብ፡ ወይ ድማ ግብረ-መልሲ ካብ ምሃብ ተቖጢቡ ነቲ ካብ ወጻኢ ዝመጽእ ድፍኢት ‘ኣይፋል’ ይብሎ። ስለዚ ድማ፡ መንፈስ ምስ ቁስ ማዕረ ክኸውን ኣይክእልን እዩ። መንፈስ ካብ ቁስ ንላዕሊ ስለ ዝኾነ፡ ካብ ቁስ ክፍጠር (ክመጽእ) ኣይክእልን።

ኣካላት መግቢ ምስ ዝደሊ፡ መንፈስ ነቲ ድሌት ክስዕቦ ይኽእል እዩ። እንተኾነ ግን፡ መንፈስ ካብ ኣካላት ዝመጽእ ኣዝዩ ህጹጽ ምልክት እናሃለወ እኳ፡ ካብ መግቢ ክቁጠብ ብናጽነት ክውስን ይኽእል እዩ። በዚ ምኽንያት እዚ ድማ፡ ሓደ ሰብ ዝለዓለ መንፈሳዊ ድሌቱ ንምምላእ ኢሉ፡ ህይወቱ ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ናይ ጥሜት ኣድማ ክገብር ይኽእል።

እዚ ኩሉ ድማ፡ ቁስ ንመንፈስ ጽልዋ ክገብረሉ እምበር፡ ክእዝዞ (ክመርሖ) ከም ዘይክእል ዘርእይ እዩ። ቁስ ንመንፈስ ዕንቅፋት ክኾኖ ይኽእል እዩ፤ ማለት ከም ግብረ-መልሲ ንመንፈስ ዘይጥዑም ስምዒትን ቃንዛን ብምሃብ። እንተኾነ ግን፡ እቶም ኣካላዊ ግብረ-መልስታት ንመንፈስ ነቲ ኣካላት (ቁስ) ክእዘዝ ክገድድዎ ኣይክእሉን እዮም።

ስለዚ፡ መንፈስ ከምቲ ንቁስ ዝግበር፡ ዝእዘዝ (ትእዛዝ ዝወሃቦ) ባእታ ከም ዘይኮነ ንጹር እዩ። መንፈስ ንርእሱ ካብ ውሽጢ ናብ ደገ ስለ ዝመርሕ፡ ነቲ ዝቐርበሉ ሓበሬታ ምስቲ መንፈሳዊ ድሌቱ ዝሰማማዕ ምዃኑን ዘይምዃኑን ብትኽክል ክምርምሮ ኣለዎ። ምስቲ ድሌቱ ዝሰማማዕ ነገር ምስ ዝቐርበሉ፡ ተቐቢሉ ይትግብሮ። ምስቲ ድሌቱ ዘይሰማማዕ እንተኾይኑ ግን፡ በቲ ሰባት ዘቕርቡሉ ነገር ኣይዓይን እዩ። ስለዚ፡ መንፈስ ንጹር ‘ኣይፋል’ ናይ ምባል ናይ ተግባር ምርጫ ኣለዎ፤ እዚ ድማ ኣብ ውሽጢ ቁስ ፍጹም ክርከብ ዘይክእል ባህሪ እዩ።

ኣብ ስቅያት እውን እንተኾነ፡ እቲ ዕላማ ብመገዲ ኣካላት ገይርካ ነቲ መንፈስ ንምቁጽጻር እዩ። ኣካላት ይጉዳእ ወይ ይዓኑ፡ እቲ መንፈስ ድማ ነቲ ስቃይ ክስምዖን ክጻወሮን ይግደድ። እንተኾነ ግን፡ እዚ መስርሕ እዚ እውን ነቲ መንፈስ ክዓይይ (ክእዘዝ) ክገድዶ ኣይክእልን እዩ። ብዙሓት ሰባት ከቢድ ስቅያት እናወረዶም፡ ዋላ እኳ እቲ ስቃይ ክንደይ ዝኣክል ብርቱዕ እንተነበረ፡ ፈጺሞም ኢዶም ኣይሃቡን። እዚ ድማ ኣብ ውሽጢ ወዲ ሰብ ክልተ ዝተፈላለዩ ‘ኣካላት’ ክህልዉ ከም ዘለዎም ዘርእይ ተወሳኺ መርትዖ እዩ።

5. ኣካላት ብሓሳባት መንፈስ ዝእዘዘሉ መገዲ

ዝተወሰኑ ውሳነታት ንሓንጎል ‘ትእዛዛት’ እምበር፡ ምልክታት ወይ ልማኖታት ኣይኮኑን። ኣካላት ከም ሓደ ቁሳዊ ባእታ መጠን፡ ነቲ ግዳማዊ ዓለሙ ግብረ-መልሲ ክህብ ኣለዎ፤ ምርጫ የብሉን። ምንቅስቓስ ኣእዳውና፡ ካብቲ መንፈስ ዝመጹ ድፍኢታት (ትእዛዛት) ጥራይ እዮም፤ ኣካላት ድማ ይፍጽሞም። ኣካላት ነዚ ‘ኣይፋል’ ክብል ኣይክእልን እዩ።

ብኣብነት ‘ድንገታዊ ራዕዲ’ ገይርና ነቲ ናይዞም ክልተ ኣካላት ምትእስሳር ክንርእዮ ንኽእል ኢና። መንፈስ ወዲ ሰብ ንሓደ ኩነት ከም ‘ንህይወት ዘስግእ ሓደጋ’ ገይሩ ምስ ዝትርጉሞ፡ ኣብ ውሽጢ ካልኢታት፡ እቲ ኣካላት ብርክት ዝበሉ ሆርሞናት ይፍኑ፤ እዚ ድማ ንምሉእ መስርሕ መታቦሊዝም ኣካላት ይልውጦ። ኣብዚ እቲ ኣካላት ምርጫ ኣለዎዶ፧ ኣይፋልን፤ ልክዕ ከምቲ ተዳልዩሉ ዘሎ ግብረ-መልሲ ክህብ ኣለዎ።

እቲ ራዕዲ ኣብ ጌጋ (ምትላል) ዝተመርኰሰ እንተኾነ እኳ፡ እቲ ኣካላዊ ግብረ-መልሲ ተመሳሳሊ እዩ። ሓድሓደ ግዜ ዘስካሕክሕ ሕልሚ ሓሊምና ምስ ነቓሕና፡ ‘ሕልሚ እዩ ነይሩ!’ ኢልና ንተነፍስ። እንተኾነ ግን፡ እቲ ኣካላዊ ግብረ-መልሲ (ረሃጽ ፡ህርመት ልቢ) ምስኡ ኣሎ። እዚ ድማ ኣብቲ ብፍቓድና ፊልምታት ብምርኣይ እነምጽኦ ራዕዲ እውን ይሰርሕ እዩ።

መንፈስ ንኣካላት ብሓሳባት ገይሩ ክእዝዞ እንተኾይኑ²፡ ብመሰረት ሕጊ ተፈጥሮ ነቲ ኣካላት ፊዚካዊ ድፍኢታት ከቕርበሉ ኣለዎ። ብዘይዚኣቶም ንኣካላት ከንቀሳቕሶ ኣይምኸኣለን። ሓንጎልና ብኤሌክትሪካዊ ዋሕዚ ከም ዝዓይይ ርኢና ኢና። እዞም ድፍኢታት እዚኦም ድማ ካብ ገለ ቦታ ክመጹ ኣለዎም። ሓንጎል ባዕሉ ንርእሱ ክህቦም ኣይክእልን እዩ። እዚ ድማ ኣብ መንጎ ህያው ሰብን ምዉት ሰብን ዘሎ ፍልልይ የርእየና።

ኣብ ሓንጎል ምዉት ሰብ እንታይ እዩ ዝጐድል፧ እቲ ኤሌክትሪካዊ ዋሕዚ እዩ! ስለምንታይ ደኣ ሕጂ ጠፊኡ፧ እቲ ኤሌክትሪክከ ብመሰረቱ ከመይ ኢሉ ናብቲ ቅርፊት ሓንጎል ይኣቱ፧ ኣብ ሓንጎል ነቲ ኤሌክትሪካዊ ድፍኢት ዝቕስቅሶ (ዝጽውዖ) መን እዩ፧

ሓንጎል ከም ቁስ መጠን፡ ነቲ ንዕኡ ዘንቀሳቐሶ ኤሌክትሪካዊ ድፍኢት ባዕሉ ክፈጥሮ ኣይክእልን እዩ።³ ሓንጎል ነቲ ንዕኡ ዘንቀሳቐሶ ባእታ ባዕሉ ክፈጥሮ ዝኽእል እንተ ዝኸውን ነይሩ፡ ‘ፐርፐትዩም ሞቢለ’ (ንባዕሉ ዝንቀሳቐስ መሳርሒ) ምኾነ ነይሩ። እዚ ግን ነቲ መሰረታዊ ሕጊ ‘ጽግዕተኝነት’ ከምኡ እውን ነቲ ስነ-ሓሳብ ‘መስመር/ቦታ መመሓላለፊ’ ዝጠሓሰ ምኾነ። ከምኡ እንተ ዝኸውን፡ ሓንጎል ካብ ኩሎም ካልኦት ክፍልታት ኣካላት ወዲ ሰብ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ምሉእ ህዋ ካብ ዘለዉ ዝኾኑ ባእታታት ብዝተፈለየ መገዲ ምዓየየ ነይሩ።

እቲ ብሓሳባትን ውሳነታትን ገይሩ ኤሌክትሪካዊ ድፍኢት ዘበግስ መንፈስ እዩ። መንፈስ ንሓንጎል ‘ኣንቀሳቃሲኡ’ እዩ ክበሃል ይከኣል እዩ። እዞም ኤሌክትሪካዊ ዋሕዝታት እዚኦም ድማ ክዕቀኑ ይኽእሉ እዮም። ንሳቶም ድማ ካልእ ዘይኮነስ፡ እቲ መንፈስ ኣብ ልዕሊ ሓንጎል ዘርእዮ ንጥፈታት እዮም። ከምቲ ኣብ ምዉት ሰብ ዝርአ፡ ሓንጎል ንባዕሉ ኤሌክትሪካዊ ድፍኢታት ክፈጥር ኣይኽእልን እዩ። ብመሰረት ሕጊ ተፈጥሮ፡ ሓደ ምዉት ሰብ፡ እቲ ህያው ሰብ መንፈስ ክህልዎ ከም ዘለዎ መረጋገጺ እዩ።

ህላወ መንፈስ ዘርእዩ መርትዖታት ከምዚ ዝስዕብ ክጠቓለሉ ይኽእሉ፦ ብዘይ መንፈስ፡ ንሕና ደቂ ሰብ፦

• መንፈሳዊ ንጥፈታት ኣይምሃለወናን፣
• መንፈሳዊ ድሌታት ኣይምሃለወናን፣
• ናይ ህዋሳት ምርዳእ (ምስማዕ፡ ምርኣይ፡ ምሽታት፡ ምጥዓም፡ ምትንካፍ) ኣይምሃለወናን፣
• ሓሳባት ኣይምሃለወናን፣
• ገምጋም (ኣብ መንጎ ‘እወ’ ወይ ‘ኣይፋል’ ናይ ምምራጽ ክእለት) ኣይምሃለወናን፣
• ሓላፍነት ኣይምሃለወናን፣
• ስነ-ምግባር ኣይምሃለወናን፣
• መንፈሳውነት ኣይምሃለወናን፣
• ንኣካላትና ናይ ምንቅስቓስ ዕድል ኣይምሃለወናን።

ስለዚ፡ ብዘይ መንፈስ ዝተረፈ ኣካላት ‘ምዉት’ እዩ። በዚ ምኽንያት እዚ ድማ እታ ዘይትተርፍ ሕቶ ትመጽእ፦ ቁስ ንመንፈስ ክፈጥሮ ካብ ዘይክእል፡ እሞ ደኣ መንፈስ ካበይ እዩ ዝመጽእ፧

---

1. Maslow, A. H. (1943): A theory of human motivation. Psychological Review. 50 (4), S. 370-396. ↩

2. ተግባር ምስትንፋስ እውን እንተኾነ፡ ብህላወ መንፈስ ኣቢሉ ብኬሚካላዊ መስርሕ እዩ ዝመሓደር። እዚ ኬሚካላዊ መስርሕ እዚ፡ መንፈስ ክሳብ ዘመሓደሮ ጥራይ እዩ ዝዓይይ፤ እንተኾነ ግን ከመይ ኢሉ ክዓይይ ከም ዘለዎ (እቲ ኣገባብ) ብውሳነ መንፈስ ዝውሰን ኣይኮነን። ካብቲ መግቢ ንምምላእ ዝውሰድ ውሳነ ብዝተፈለየ መገዲ፡ ንምስትንፋስና ብዝገርም መገዲ ክንለማመዶ (ክትሬን ክንገብሮ) ንኽእል ኢና፤ ንነዊሕ እዋን ግን ብፍላጥና ደው ክነብሎ ኣይንኽእልን። ስለዚ፡ ‘ምምሕዳር’ ማለት ንኣካላት ትእዛዝ ጥራይ ምሃብ ማለት ዘይኮነስ፡ ነቶም ኣብ ውሽጢ ኣካላት ተሰሪዖም ዘለዉ መስርሓት፡ ኣብቲ ተወሰነሎም ደረት ኰይኖም ንክቕጽሉ ምግባር ማለት እውን እዩ። እቲ ጉዳይ ብዛዕባ እቶም ካብ ቅርፊት ሓንጎል ተበጊሶም ንብምሉኡ ኣካላትና ዘሕልፉ ዝተሓላለኹ ናይ ምምሕዳር ድፍኢታት እዩ እምበር፡ ብዛዕባ እቲ ኣካላት ንሓንጎል ዝህቦ ናይ ጸዓት ቀረብ ጥራይ ኣይኮነን። ↩

3. ብዛዕባ ካብ ሴረብራል ኮርተክስ ዝብገሱን ኣብ መላእ ኣካላት ዝጓዓዙን ዝተሓላለኹ ናይ ምቁጽጻር ድርኺታት እምበር ብዛዕባ ሓንጎል ብባዕሉ ኣካላት ጸዓት ከም ዝቐርብ ኣይኮነን። ↩