Slaan oor na inhoud

5. Die Gees van die Mens – Meer as Materie

Mense beskik oor talle vermoëns wat nie slegs met "chemie" verklaar kan word nie. Daar is iets binne-in mense wat materie oortref. Slegs deur hierdie komponent te identifiseer, kan ons die aanvanklike vraag waar siekte vandaan kom, beantwoord. Die brein self – soos so pas getoon – kan nie as 'n suiwer materiële element onafhanklik dink nie. Die brein kan dus nie die oorsprong van gedagtes wees nie. Hoewel dit noodsaaklik is vir denke, kan dit op sigself nie dink nie.

Wat is dan die oorsprong van gedagtes? Al wat ek kon vind, was dat mense en diere oor ʼn gees moet beskik. 'n Gees is onsigbaar en kan nie fisies opgespoor word nie, maar daar is nietemin verifieerbare bewyse wat die bestaan daarvan ondersteun.

Bewyse vir die bestaan van 'n (immateriële) gees:

1. Die Geestelike Behoeftes van Mense en Diere

Daar is 'n hele reeks geestelike behoeftes wat in beide mense en diere waargeneem kan word, soos vryheid, sekuriteit, nuuskierigheid of kennis, en vele ander. Mense se geestelike behoeftes strek ongetwyfeld baie verder as dié van diere, byvoorbeeld met betrekking tot geregtigheid, waarheid, verantwoordelikheid, moraliteit, waardering, ensovoorts. Die lys van menslike geestelike behoeftes is feitlik onbeperk. Wat wel ooreenstem, is dat hulle almal nie-chemies van aard is; daar is nie so iets soos "vryheid" in die vorm van 'n pil nie.

Behoeftes, as sodanig, moet deur 'n entiteit geëis word. Waar hierdie entiteit nie bestaan nie, is die behoefte betekenisloos omdat dit onnodig is. Daar is 'n entiteit binne mense wat geestelike behoeftes eis, maar watter een is dit? Wat of wie binne mense smag na vryheid? Begeer ons breinselle hierdie geestelike behoeftes of is dit die hart, lewer of maag? Kan breinselle, byvoorbeeld, die begrip van ander mense benodig om te funksioneer? Protesteer 'n sel en kom dit in opstand wanneer aan jouself of 'n ander persoon 'n onreg aangedoen word?

Dit is duidelik nie die geval nie. Daarom moet daar iets in mense en ook in diere wees wat geestelike dinge begeer. Iets wat kan onderskei tussen waarheid en leuen, geregtigheid en onreg, sekuriteit en onsekerheid. Iets wat 'n liefdevolle daad van 'n liefdelose een kan onderskei. Mense is duidelik daartoe in staat. Waar kom hierdie vermoë vandaan? Ek kon geen ander verduideliking vind nie as om te aanvaar dat mense uit meer as net materie moet bestaan. Die bestaan van 'n geestelike eenheid kan nie ontken of weggeredeneer word nie, en aangesien ons almal reeds die term daarvoor ken, noem ons dit die gees.

2. Die Liggaam Se Afhanklikheid Van Die Gees

Ons liggaam, wat uit chemie bestaan, het fisiese behoeftes, soortgelyk aan dié van 'n plant, wat dit nie self kan vervul nie. Net soos 'n plant afhanklik is van water wat deur die natuur of mense verskaf word, is ons liggaam afhanklik van die gees om sy fisiese behoeftes te bevredig. Die liggaam kommunikeer sy behoeftes aan die gees deur honger, dors, koue en sweet. Op hierdie manier wys die liggaam vir die gees wat dit kortkom of wat oormatig is. Die liggaam kan nie self kos en water verkry nie, slegs die gees stel die liggaam in staat om kos, water, suurstof, ensovoorts, te bekom. Die liggaam absorbeer en verwerk dan hierdie stowwe, maar dit kan dit nie self "verkry" nie. Dit is die gees wat die liggaam beheer. Slegs daardeur kan 'n persoon beweeg, selfs al is dit net om na die yskas of kraan te gaan.

Sonder die gees sou die liggaam homself nie kon onderhou nie. Daarom wend die liggaam hom tot die gees wanneer daar 'n tekort in die selle is; maar 'n sel kan nie self honger voel nie. Honger is dus nie 'n sein van een sel na 'n ander nie, maar van die selle (materie) na die gees, wat dan die liggaam se behoefte kan vervul – of ontken. Dit lei ons na die derde bewys dat ons 'n gees moet hê.

3. Die Prioriteit van die Gees en Sy Behoeftes bo Fisiese Behoeftes

Wanneer daar ‘n konflik in 'n persoon is wat moet kies tussen "liefde" (as 'n uitdrukking van geestelike behoeftes) en die lewe self, het liefde dikwels prioriteit bo die lewe. Ek het hierdie hiërargie herhaaldelik waargeneem. Daar is baie getroude paartjies waar beide vennote voor die ander wil sterf bloot omdat hulle nie alleen wil leef nie. 'n Bejaarde pasiënt het gesê dat hy bereid is om te sterf as sy vrou sou sterf.

Ook is daar tragiese gevalle, soos die jong man wie se meisie die verhouding beëindig het, wat nie die situasie kon verdra nie en sy eie lewe geneem het.

Ek het die prioritisering van geestelike bo fisiese behoeftes dikwels by my pasiënte waargeneem. Ook in die alledaagse lewe sien ons hoe mense kos, slaap en rus prysgee bloot om hul geestelike begeertes te bevredig. Gedurende adolessensie, byvoorbeeld, word die bevrediging van geestelike behoeftes dikwels bo fisiese behoeftes gestel.

Sonder uitsondering sou elke persoon ontevrede wees met die lewe alleen. Ek het my pasiënte dikwels gevra: “Sou jy tevrede wees as jy net geleef het?” Niemand het nog ooit geantwoord dat die lewe alleen genoeg is nie. Daar is iets in elke persoon wat hulle dryf, wat hulle lewe betekenis gee – waarsonder daar nie tevredenheid is nie. Ek het opgemerk dat dit juis die verlies aan betekenis in die lewe is wat dikwels lei tot geestelike nood en wat vervolgens as siekte in die liggaam manifesteer. Siekte is nie die gevolg van stryd om “die lewe” nie, maar veel eerder die gevolg van die onvermoë om die “betekenis” van die lewe te vervul of dit verloor.

Verslawing spruit in wese ook uit ‘n behoefte aan die vervulling van betekenis, en nie oor die blote instandhouding van die lewe nie. Soos geestelike nood toeneem, veroorsaak dit ʼn toename in verslawing by mense. Vervulling gaan altyd die lewe vooraf, wat bewys dat die gees bo die liggaam gestel is. Mense sal verkies om eerder hul lewe te verloor as om onvervuld te bly.

Hieruit blyk dit dat die bekende "Maslow se Piramide" miskien onakkuraat is: die piramiede fokus hoofsaaklik op fisiese behoeftes, met geestelike aspekte wat slegs bo-aan bygevoeg word.1 Die realiteit is dat menslike behoeftes meesal geestelik van aard is, en fisiese behoeftes daarop volg. Ja, beide is nodig, maar geestelike behoeftes is die belangrikste. Wat stel mense in staat om die betekenis van hul lewe hoër te stel as die lewe self? Wie of wat is die dryfkrag binne ons – is dit die brein, dus die liggaam, of die gees?

4. Die Verstand se Vermoëns Oortref dié van die Liggaam

Die liggaam kommunikeer met die gees deur gevoelens en emosies, ook via die senuweestelsel. Daarmee dui die liggaam sy behoeftes aan. Moet die gees altyd reageer op die liggaam se behoeftes, of kan dit die behoeftes ignoreer? Ervaring wys dat as die gees iets nie wil doen nie, sal die behoefte onvervul bly, maak nie saak hoeveel waarskuwingstekens die liggaam stuur nie.

Die gees is 'n entiteit wat nie tot aksie gedwing kan word nie. Gebaseer op die funksies van die gees, kan die volgende drie sake onderskei word:

  1. 'n Gees is 'n geslote stelsel en kan nie van buite beheer word nie. 'n Gees kan van buite beïnvloed word, maar slegs die gees bepaal of hy hierdie invloed wil aanvaar of nie.
  2. Slegs ʼn gees kan homself beheer, en doen dit van binne.
  3. 'n Gees is altyd aktief, wat beteken dat daar geen passiwiteit in die gees is nie.

Die vermoë om te besluit is waarskynlik die belangrikste onderskeid tussen 'n fisiese en 'n geestelike element. Die fisiese element kan nie "nee" sê nie; dit gehoorsaam bloot eksterne opdrafte. 'n Stuk hout kan homself nie teen die skrynwerker verdedig nie. Die liggaam kan slegs reageer en chemikalieë metaboliseer volgends die opdragte wat dit ontvang. Die gees daarenteen, aanvaar nie bloot opdragte nie, maar tree onafhanklik op.

Die gees het dus die volgende vermoëns:

  • Die vermoë om onafhanklik op te tree, byvoorbeeld om self ’n idee te vorm.
  • Die vermoë om te weier om op eksterne impulse te reageer (“nee” te sê).

Hierdie vermoëns bestaan nie binne materie nie. Die gees verwerk eers inligting voordat dit reageer; dit tree egter uit eie keuse op en kan besluit om nie op eksterne stimuli te reageer nie. Daarvolgens kan die gees nie gelyk aan materie wees nie. As die liggaam sy voeding eis, kan die gees besluit om dié behoefte te bevredig – of vrywillig te ignoreer. Daarom kan ’n persoon byvoorbeeld aan ’n gevaarlike hongerstaking deelneem om ’n hoër geestelike doel te bereik.

Hierdie feite toon dat materie die gees kan beïnvloed, maar nie beheer nie. Dit kan die gees belemmer deur ongemak en pyn te veroorsaak, maar fisiese reaksies kan nie die gees dwing om die liggaam (materie) te gehoorsaam nie.

Dit maak dit duidelik dat die gees nie 'n element is wat beveel kan word, soos in die geval van materie nie. Omdat die gees homself van binne beheer, ondersoek dit die akkuraatheid van die inligting om te bepaal of dit aan sy geestelike behoefte voldoen. Indien iets aangebied word wat aan die gees se behoefte voldoen, word dit aanvaar en die gees tree dan dienooreenkomstig op. As dit nie in die gees se behoeftes voldoen nie, word dit wat aangebied word verwerp. Die gees kan dus 'n duidelike "nee" gee as 'n moontlike handelswyse – wat nie die geval is met materie nie.

Selfs in die geval van marteling is die uiteindelike doel om die gees deur die liggaam te bereik. Die liggaam word beskadig of vernietig om die gees te breek, maar selfs hierdie proses kan die gees nie dwing om toe te gee nie. Baie mense wat gemartel is, het nooit toegegee nie, ten spyte van die pyn wat hulle moes verduur. Dit is ’n verdere bewys dat daar twee entiteite bestaan.

5. Beheer van die Liggaam deur die Gedagtes van die Gees

Besluite wat geneem word, is bevele aan die brein – nie bloot seine of versoeke nie. Die liggaam, as ’n fisiese entiteit, moet op sy eksterne wêreld reageer; dit het nie ’n keuse nie.

Die bewegings van die hande is niks meer as impulse nie; dit is bevele van die gees wat die liggaam uitvoer. Die liggaam kan nie daarvoor “nee” sê nie.

Deur die voorbeeld van ’n paniekaanval te gebruik, kan ons die wisselwerking tussen hierdie twee entiteite waarneem. Die menslike verstand interpreteer ’n situasie as lewensgevaarlik; ’n oomblik van skok veroorsaak dat die liggaam binne millisekondes ’n reeks hormone deur ’n chemiese proses vrystel, wat die metabolisme van die hele liggaam verander. Het die liggaam ’n keuse hierin? Nee, dit moet reageer soos dit vooraf geprogrammeer is. Selfs al is die paniek gebaseer op ’n wanpersepsie, is die fisiese reaksie dieselfde. Soms droom jy iets verskrikliks en sê dan met verligting vir jouself wanneer jy wakker word: “Dit was net ’n droom!” Tog is die fisiese reaksie steeds daar. Dieselfde geld vir die paniek wat jy vrywillig ervaar deur na spanningsvolle films te kyk.

Omdat die gees die liggaam deur denke beheer2, moet dit volgens die natuurwet fisiese impulse aan die liggaam deurgee. Sonder hierdie impulse kan dit nie die liggaam in beweging bring nie. Ons het gesien dat ons brein met ’n elektriese stroom funksioneer, en hierdie impulse moet van êrens af kom. Die brein self kan dit nie genereer nie. Dit word getoon deur die verskil tussen ’n lewende en ’n dooie persoon. Wat ontbreek in die brein van ’n dooie persoon? Dit is die elektriese stroom! Waarom ontbreek dit? Hoe bereik die stroom selfs die serebrale korteks? Wie skep die elektriese impulse in die brein?

As materie, is die brein nie in staat om die elektriese impulse te genereer wat dit aandryf nie.3 As dit wel in staat was om die middele te skep om homself aan te dryf, sou dit ’n ewigdurende bewegingsmasjien wees. Dit sou egter die fundamentele wet van afhanklikheid en die beginsel van die kanaal ongeldig maak. Die brein sou dan anders funksioneer – nie net as ander menslike organe nie, maar ook anders as alle ander waarneembare elemente in die heelal.

Dit is dus die gees wat die elektriese impulse deur gedagtes en besluite veroorsaak. Die gees hou die brein in wese “aan die gang”. Hierdie strome kan gemeet word. Hulle is niks anders as die aktiwiteit van die gees in die brein nie. Die brein kan nie self elektriese impulse genereer nie, soos gesien kan word by ’n dooie persoon. Volgens die natuurwet bewys die dooie persoon dus dat die lewende persoon ’n gees moet hê.

Die bewyse vir die bestaan van ’n gees kan soos volg opgesom word: Sonder ’n gees sou ons as mense:

  • geen geestesaktiwiteit hê nie,
  • geen geestesbehoeftes hê nie,
  • geen sensoriese persepsies (aanraking, sig, reuk, smaak, gehoor) hê nie,
  • geen gedagtes hê nie,
  • geen evaluasies (keuse tussen ja of nee) hê nie,
  • geen verantwoordelikheid hê nie,
  • geen moraliteit hê nie,
  • geen spiritualiteit hê nie,
  • geen vermoë om die liggaam te beweeg hê nie.

’n Liggaam sonder ’n gees is dus dood. Dit laat onvermydelik die vraag ontstaan: As materie dit nie kan genereer nie, waar kom die gees vandaan?

  1. Maslow, A. H. (1943): A theory of human motivation. Psychological Review. 50 (4), S. 370-396. ↩

  2. Die respiratoriese funksie word ook beheer deur 'n chemiese proses in die teenwoordigheid van die gees. Hierdie chemiese proses duur slegs solank die gees dit beheer, maar hoe dit funksioneer, is nie 'n besluit van die gees nie. Anders as die besluit oor voedselinname, kan asemhaling indrukwekkend geoefen word, maar dit kan nie bewustelik permanent gestaak word nie. Daarom beteken beheer nie net om die liggaam bevele te gee nie, maar ook om die prosesse wat in die liggaam gedefinieer is binne 'n gedefinieerde raamwerk te handhaaf. ↩

  3. Dit gaan oor komplekse beheerimpulse wat in die serebrale korteks ontstaan en deur die hele liggaam beweeg, nie oor die energievoorsiening van die brein deur die liggaam self nie. ↩